narsist arşivleri - Tuğçe Turanlar

Dişi ve Erkek Narsisizmi: İlişkilerde İki Farklı Yüz

Klinik Psikolog Tuğçe Turanlar — Mon, 18 Aug 2025 05:32:30 +0000

Narsisizm, son yıllarda psikoloji gündeminin zirvesine oturdu. Toksik ilişkilerden iş yeri dinamiklerine kadar her yerde bu terimi duyuyoruz. Peki, narsisizmin tek bir yüzü mü var? Psikoterapist Bärbel Wardetzki’ye göre, bu karmaşık yapının toplumsal rollerle şekillenen iki farklı yüzü var: erkek narsisizmi ve dişi narsisizmi. Her iki biçim de aslında aynı yaradan, derin bir değersizlik duygusundan beslenir; ancak dışa vuruluş şekilleri farklıdır.

Wardetzki, Almanya’da narsisizm üzerine çalışan bir terapist ve yazardır. Onun “erkek” ve “dişi” narsisizm ayrımı, biyolojik cinsiyetten çok narsisizmin toplum içinde aldığı iki farklı dışavurum biçimini anlatır. Wardetzki’ye göre “erkek” rolü (güçlü, mesafeli, kontrolcü olma beklentisi) narsisizmi farklı bir şekilde dışa vururken, “dişi” rolü (uyumlu, besleyici, kendini feda eden olma beklentisi) bambaşka bir kalıba sokar. Bu nedenle bir erkek “dişi narsisizm” kalıbını, bir kadın da “erkek narsisizm” kalıbını sergileyebilir.

Erkek Narsisizmi: Güç ve Mesafe Üzerinden

Erkek narsisizmi, büyüklük ve üstünlük vurgusu üzerine kuruludur. Kişi kendini yüceltir, ulaşılmaz bir konuma yerleştirir ve sürekli ben-merkezli davranışlar sergiler. Zayıflığını başarı, güç ya da üstünlükle telafi etmeye çalışır.

İlişkilerde kontrolü elinde tutmak ister, teslim olmayı reddeder. Partnerinin hayranlığını kendi özdeğerinin kanıtı olarak görür. Çoğu zaman anne figürünü arar, davranışlarında saldırganlık, isyan ve değersizleştirme öne çıkar. Daha çok “avcı rolünde” hareket eder; incindiğinde ya geri çekilerek ya da saldırıya geçerek savunma mekanizmalarını devreye sokar.

Dişi Narsisizmi: Uyum ve Kurbanlık Üzerinden

Dişi narsisizm ise aşağılık duygusu, depresyon ve çaresizlik temelinde şekillenir. Kişi kendini küçültür, kurban rolüne yerleştirir ve kabul görmek için aşırı uyum gösterir. Kimi zaman kendinden tamamen vazgeçer, zayıflığını uyum, başarı ya da çekicilikle telafi etmeye çalışır.

İlişkilerde teslim olmaya eğilimlidir; partnerinin isteklerine boyun eğer, hatta onun idealize edilmiş benliğiyle özdeşleşir. Çoğu zaman partner onun için “yedek-ben” haline gelir. Partnerde anne-baba figürü ya da destek arayabilir; kimi zaman da partnere annelik yapar. Saldırganlığı pasif biçimde gösterir, reddetme ya da direnç üzerinden kendini değersizleştirir. Daha çok kurban rolünde kalarak, uyum ve denge arayışıyla kendini savunur.

Öğrendiklerinizi Düşünün: Hangi Yönler Size Tanıdık Geliyor?

Aşağıdaki cümlelerden hangileri size daha tanıdık geliyor?

Başkalarının hayranlığına ihtiyaç duyarım ve bu benim değerimi kanıtlar.
Çoğu zaman empati kurmakta zorlanırım ve mesafeli dururum.
İlişkilerde kontrolün bende olmasını isterim.
Kendimi çoğu zaman kurban gibi hissederim.
Kabul görmek için uyum sağlarım, bazen de kendimden vazgeçerim.
Partnerimin başarılarını ve güçlü yanlarını kendi kimliğime katmaya çalışırım.

✨ Eğer daha çok 1-2-3 size uyuyorsa, erkek narsisizmine özgü yönler sizde daha baskın olabilir. ✨ Eğer daha çok 4-5-6 size uyuyorsa, dişi narsisizme özgü yönler sizde daha fazla olabilir.

Not: Bu test bir tanı aracı değildir; yalnızca farkındalık yaratmayı amaçlar.

Neden İki Farklı Yüz?

Wardetzki, bu kavramları geliştirirken hepimizde az ya da çok narsisistik ihtiyaçlar olduğunu vurgular: beğenilme, değer görme ve kabul edilme. Bu ihtiyaçların çocuklukta nasıl karşılandığı, narsisizmin ilerleyen yıllarda hangi yönde gelişeceğini belirler. Erkek ve dişi narsisizm, toplumsal beklentiler ve cinsiyet rollerinin de etkisiyle farklı görünümler alır.

Narsisizm mi, Narsisistik Kişilik Bozukluğu mu?

Burada önemli bir ayrım vardır. Narsisistik Kişilik Bozukluğu (DSM-5’te yer alan tanı) kalıcı, katı ve işlevselliği bozan bir durumdur. Bu noktada “bozukluk”tan söz ederiz ve klinik tabloya gireriz.

Wardetzki’nin erkek ve dişi narsisizm ayrımı ise tanıdan bağımsızdir. Daha çok ilişkilerdeki dinamikleri ve narsisistik yaralanmaları anlamak için kullanılan bir çerçevedir. Böylece narsisizmin yalnızca patolojik yönlerini değil, günlük ilişkilerdeki yansımalarını da görmemizi sağlar.

Sonuç: İki Yüz, Tek Yara

Sonuç olarak, narsisizmin ister ‘erkek’ (büyüklük ve mesafe) ister ‘dişi’ (uyum ve kurbanlık) yüzüyle ortaya çıksın, temelinde derin bir değersizlik yarası yatar. İlişkilerde bu iki farklı dinamiği anlamak, hem kendimizdeki hem de partnerimizdeki sağlıksız kalıpları fark etmek için kritik bir adımdır. Asıl hedef, bu kalıpların ötesine geçerek daha otantik ve sağlıklı bir benlik değeri inşa edebilmektir.

Klinik Psikolog Tuğçe Turanlar, psikodinamik yönelim ağırlıklı çalışmaktadır. Travmalarla çalışırken EMDR yöntemini, kişilik örüntüleriyle çalışırken Şema Terapiyi, ilişkilerde ise Gottman Çift Terapisi yaklaşımını kullanmaktadır. Özellikle narsisizm, bağlanma sorunları ve ilişkisel dinamikler üzerine yoğunlaşır. Yazılarında hem klinik deneyimlerinden hem de bilimsel araştırmalardan beslenerek psikolojik kavramları herkesin anlayabileceği bir dille aktarmayı amaçlar.

Kaynaklar

Unmasking gender differences in narcissism within intimate partner violence. Personality and Individual Differences, 167, 110194.

Wardetzki, B. (2019). Dişi narsisizm – Uçlarda yaşayanlar: Kabul görmeye olan açlık (F. S. Öztürk & M. Öğünmez, Çev.).

Dişi ve Erkek Narsisizmi: İlişkilerde İki Farklı Yüz yazısı ilk önce Tuğçe Turanlar üzerinde ortaya çıktı.

Narsist bir Yönetici ile Çalışmak

Klinik Psikolog Tuğçe Turanlar — Thu, 20 Jun 2024 06:28:46 +0000

Narsist yönetici ile çalışmak, kişinin yalnızca iş yüküyle değil; sürekli eleştiri, kontrol, değersizleştirme ve belirsizlikle de baş etmek zorunda kalmasına neden olabilir. Böyle bir iş ortamında emeğinizin görülmemesi, küçük hataların büyütülmesi ya da ne yaparsanız yapın yeterli hissedememek zamanla yoğun stres, kaygı, tükenmişlik ve değersizlik duygusu yaratabilir.

Günlük dilde bu tür yöneticiler için sık sık “narsist yönetici” ifadesi kullanılır. Ancak burada önemli bir ayrım vardır: Bir kişiye uzaktan tanı koymak mümkün değildir. Bu nedenle bu yazıda “narsist yönetici” ifadesi, klinik bir tanıdan çok, iş yerinde narsistik özellikler gösteren, empati kurmakta zorlanan, kontrolcü, manipülatif ya da değersizleştirici davranışlar sergileyen yöneticileri anlatmak için kullanılmaktadır.

Narsist Yönetici Ne Demektir?

Narsistik özellikler gösteren bir yönetici, çoğu zaman kendi başarısını abartırken başkalarının katkılarını küçümseyebilir. Eleştiriye tahammülü düşük olabilir, hatalarının sorumluluğunu almak yerine suçu başkalarına yöneltebilir ve çalışanların emeğini kendi başarısı gibi sunabilir.

Bu tür bir yöneticiyle çalışmak yalnızca mesleki motivasyonu değil; kişinin özgüvenini, psikolojik dayanıklılığını ve iş yaşamındaki güven duygusunu da etkileyebilir. Özellikle uzun süreli eleştiri, belirsizlik ve baskı altında çalışmak kişide sürekli tetikte olma hali yaratabilir.

Narsist Yönetici ile Çalışırken İşe Gitmekten Korkmak

İş dışında bile sürekli işinizi düşünüyor musunuz? Yöneticinizin tepkilerini önceden tahmin etmeye çalışıyor, en küçük hatada yoğun kaygı yaşıyor musunuz? Sürekli kendinizi kanıtlamanız gerekiyormuş gibi hissediyor musunuz?

Toksik bir yöneticiyle çalışırken kişi zamanla iş yerinde yalnızca görevlerini yerine getirmez; aynı zamanda yöneticisinin ruh halini okumaya, ne zaman eleştirileceğini tahmin etmeye ve kendini korumaya çalışır. Bu durum uzun vadede zihinsel yorgunluk, tükenmişlik, uyku sorunları, bedensel gerginlik ve işten kopma isteği yaratabilir.

Bu noktada asıl soru yalnızca “Yöneticim narsist mi?” değildir. Daha önemli soru şudur:

Bu ortam benim psikolojik sağlığımı nasıl etkiliyor ve kendimi korumak için neye ihtiyacım var?

Narsist Yönetici Belirtileri

Burada “belirti” ifadesi klinik tanı koymak anlamında değil; iş yerinde sık görülebilen davranış örüntülerini tanımlamak için kullanılmaktadır. Her zor yönetici narsistik değildir. Ancak bazı davranışlar, kişinin iş yerinde psikolojik baskı ve değersizleştirme yaşadığını gösterebilir.

Sürekli Eleştiri ve Değersizleştirme

Yaptığınız iş sürekli yetersiz bulunuyor, küçük hatalar büyütülüyor ya da başarılarınız görmezden geliniyorsa, zamanla kendinizi değersiz hissetmeye başlayabilirsiniz. Yapıcı geri bildirim ile yıkıcı eleştiri arasındaki fark burada önemlidir. Yapıcı geri bildirim gelişime alan açar; yıkıcı eleştiri ise kişiyi utandırır, sindirir ve sürekli savunmada bırakır.

Mikro Yönetim

Mikro yönetim, yöneticinin çalışanın her adımını kontrol etmesi, karar alanını daraltması ve sürekli müdahale etmesidir. Böyle bir ortamda kişi kendi becerilerine güvenmekte zorlanabilir. Sürekli izleniyor ya da hata yapmaya hazır bekleniyor gibi hissetmek yoğun kaygı yaratabilir.

Bilgiyi Saklama ve Dışlama

Bazı yöneticiler çalışanını önemli e-postalardan, toplantılardan ya da karar süreçlerinden dışlayabilir. Gerekli bilgilerin verilmemesi, kişinin işini yapmasını zorlaştırır ve sonra performansının eleştirilmesine zemin hazırlar. Bu durum özellikle manipülatif iş ortamlarında sık görülebilir.

Başarıyı Sahiplenme, Hataları Başkasına Yükleme

Narsistik özellikler gösteren yöneticiler, çalışanlarının emeğini kendi başarıları gibi sunabilir. Ancak bir sorun çıktığında sorumluluğu üstlenmek yerine suçu çalışanlara yönlendirebilirler. Bu tür bir döngü, çalışanın kendini sürekli tehdit altında hissetmesine neden olabilir.

İtibar Zedeleme

Bir anda iş arkadaşlarınızın size karşı mesafeli davranmaya başladığını fark edebilirsiniz. Hakkınızda yanlış ya da eksik bilgiler yayılıyor olabilir. Bu tür durumlarda duygusal tepki vermeden önce, yaşananları belgelemek ve profesyonel bir sınır içinde kalmak önemlidir.

Narsist Yönetici ile Nasıl Başa Çıkılır?

Toksik ya da narsistik özellikler gösteren bir yöneticiyle baş etmek kolay değildir. Ancak bazı adımlar, kişinin kendini korumasına yardımcı olabilir.

Davranışları Kişisel Algılamamaya Çalışın

Yöneticinizin eleştirel ya da küçümseyici davranışları, her zaman sizin yetersiz olduğunuz anlamına gelmez. Toksik iş ortamlarında kişi zamanla her şeyi kendi hatası gibi görmeye başlayabilir. Bu nedenle yaşananları kişisel değerinize dair bir kanıt olarak değil, iş yerindeki ilişki dinamiğinin bir parçası olarak değerlendirmek önemlidir.

Belgelerinizi Saklayın

Narsist yönetici ya da tutarsız davranan bir yöneticiyle çalışırken e-posta yazışmaları, görev tanımları, performans değerlendirmeleri, teslim tarihleri ve yaptığınız işlere dair kayıtlar önemlidir. Özellikle belirsiz, tutarsız ya da suçlayıcı bir yöneticiyle çalışıyorsanız, işinizi belgelemek sizi koruyabilir.

Sınırlarınızı Belirleyin

Her talebe hemen yanıt vermek, sürekli fazla mesai yapmak ya da kendinizi kanıtlamak için aşırı performans göstermek uzun vadede tükenmişliğe yol açabilir. Sınır koymak, işinizi önemsemediğiniz anlamına gelmez. Aksine, sürdürülebilir biçimde çalışabilmek için psikolojik ve fiziksel kaynaklarınızı korumanız gerekir.

Narsist yönetici karşısında sınır koymak, çoğu zaman kişinin kendi psikolojik dayanıklılığını koruması açısından önemlidir.

İş Arkadaşlarınıza Şikâyet Ederken Dikkatli Olun

İş ortamındaki ilişkiler karmaşık olabilir. Yöneticinizle yaşadığınız sorunları iş arkadaşlarınıza sürekli anlatmak, bazen sizi daha savunmasız hale getirebilir. Destek aramak önemli olsa da bunu güvenilir, iş dışı kişilerle ya da profesyonel destek alanlarında yapmak daha sağlıklı olabilir.

Gri Kaya Tekniğini Dikkatli Kullanın

Gri kaya tekniği, manipülatif ya da provoke edici kişilerle iletişimde duygusal tepkiyi azaltmaya dayanan bir başa çıkma yöntemidir. Amaç, kişinin karşı tarafın dramatik ya da kışkırtıcı davranışlarına yoğun duygusal yanıt vermemesi ve iletişimi mümkün olduğunca kısa, nötr ve konu odaklı tutmasıdır.

Ancak bu teknik her durumda uygun olmayabilir. İş yerinde ciddi psikolojik şiddet, tehdit, mobbing ya da hak ihlali varsa yalnızca tepkisiz kalmak yeterli değildir. Böyle durumlarda kurumsal destek, insan kaynakları, hukuki danışmanlık ya da profesyonel psikolojik destek gerekebilir.

Çıkış Stratejisi Oluşturun

Narsist yönetici ile çalışılan bazı iş ortamları, ne kadar çabalarsanız çabalayın sağlıklı hale gelmeyebilir. Eğer sürekli korku, tükenmişlik, değersizlik ve bedensel stres yaşıyorsanız, uzun vadeli bir çıkış planı yapmak gerekebilir.

Bu hemen istifa etmek anlamına gelmez. Finansal durumunuzu değerlendirmek, yeni iş seçeneklerini araştırmak, özgeçmişinizi güncellemek ve destek ağınızı güçlendirmek daha gerçekçi adımlar olabilir.

Narsist Yönetici Psikolojik Sağlığı Nasıl Etkiler?

Narsist ya da toksik özellikler gösteren bir yöneticiyle çalışmak zamanla yalnızca iş stresine değil, daha derin psikolojik zorlanmalara da yol açabilir. Sürekli kaygı, uyku sorunları, bedensel gerginlik, ağlama isteği, tükenmişlik, değersizlik duygusu ya da işe gitmekten yoğun korku yaşanabilir.

Böyle bir ortamda kişi zamanla kendi algısından şüphe etmeye başlayabilir. “Abartıyor muyum?”, “Sorun bende mi?”, “Yeterince iyi çalışsam bunlar olmaz mıydı?” gibi sorular zihni meşgul edebilir. Oysa bazen sorun kişinin yetersizliğinde değil, sürekli baskı ve belirsizlik üreten iş ortamındadır.

Terapi sürecinde kişi yalnızca yaşadığı iş stresini değil, bu stresin kendi geçmiş deneyimleri, sınır koyma biçimi, onay ihtiyacı, değersizlik duygusu ya da ilişki örüntüleriyle nasıl bağlantılı olduğunu da ele alabilir. Özellikle sürekli kendini kanıtlama, fazla sorumluluk alma ya da otorite figürleri karşısında donakalma gibi örüntüler, kişinin iş yaşamında tekrar eden zorlanmalar yaşamasına neden olabilir.

Narsist Yönetici Karşısında Kendinizi Korumak

Narsist ya da toksik özellikler gösteren bir yöneticiyle çalışmak, kişinin özgüvenini ve psikolojik dayanıklılığını zorlayabilir. Böyle bir ortamda amaç yöneticiyi değiştirmeye çalışmak değil, kendi sınırlarınızı, ihtiyaçlarınızı ve seçeneklerinizi daha net görmektir.

Kendinizi sürekli yetersiz, suçlu, tetikte ya da tükenmiş hissediyorsanız, bunu yalnızca kişisel zayıflık olarak görmeyin. Bazen sorun kişinin dayanıklılığında değil, içinde bulunduğu ortamın sürekli psikolojik baskı üretmesindedir.

Kendi değerinizi yalnızca bir yöneticinin tutumuna göre belirlemek zorunda değilsiniz. Daha güvenli, saygılı ve sürdürülebilir bir iş ortamını hak ediyorsunuz.

Narsist bir Yönetici ile Çalışmak yazısı ilk önce Tuğçe Turanlar üzerinde ortaya çıktı.

Narsisizm: Kırılgan Narsisizm ve Büyüklenmeci Narsisizm

Klinik Psikolog Tuğçe Turanlar — Thu, 28 Dec 2023 16:39:55 +0000

Narsisizm Nedir

Narsisizm, bireylerin aşırı benmerkezcilik, büyüklenme, dış görünüş veya başarıları konusunda abartılı bir takıntıyı ifade eder. Kişinin, başkalarına karşı empati eksikliği gösterdiği bir kişilik özelliğidir. Narsisistler, genellikle başkalarından hayranlık ve onay beklentisi içinde olur. Eleştirilere karşı savunmacı veya saldırgan bir tutum sergilerler. Bu kişilik özelliği, ilişkilerde ve sosyal etkileşimlerde zorluklara yol açar.

Hem sağlıklı (normal) hem de sağlıksız (patolojik) formlarda ortaya çıkar. Kişilerarası ilişkileri ve bireyin genel işleyişini etkiler.

Normal narsisizm, bireyin sağlıklı bir özsaygı ve kendine güven düzeyine sahip olduğu bir durumu ifade eder. Bu türdeki kişiler, başarılarını ve yeteneklerini genellikle gerçekçi bir şekilde değerlendirir. Başkalarına karşı empatik davranırlar. Patolojik narsisizm ise, kişinin aşırı benmerkezcilik, büyüklenme ve başkalarına karşı empati eksikliği gösterdiği bir durumu tanımlar. Bu tür narsisistler, kendilerini abartılı bir şekilde üstün görme eğilimindedirler. Eleştirilere karşı savunmacı veya saldırgan bir tutum sergilerler. Bu durum, kişisel ve profesyonel ilişkilerde sorunlara yol açma ihtimalini doğurur.

Kırılgan Narsisizm Nedir

Kırılgan narsisizm, narsisistik kişilik bozukluğunun daha az bilinen bir türüdür. Genellikle, güvensiz ve reddedilmeye karşı aşırı hassasiyet gösteren kişilerde görülür. Bu kişiler, kendilerini diğerlerinden hem aşağıda hem de üstün hisseder. Eleştiriye veya göz ardı edilmeye karşı kolayca; kızgın, kaygılı veya düşmanca tavırlar sergilerler.

Her türlü eleştiriyi negatif olarak algılarlar. Övgüleri almakta zorlanırlar. Kaynaklarına güvenmez ve bu tür geri bildirimleri gizli saldırılar olarak algılarlar. Kişiliklerinin sadece bazı yönlerini açığa çıkarırlar. Yardıma muhtaç, yenilmiş gibi görünebilirler, ancak alamadıkları şeylere karşı kolayca sinirlenirler. Büyürken fazla empati tecrübesi yaşamadıkları için empati eksikliği gösterirler.

Kırılgan narsisizm, daha yaygın olarak bilinen büyüklenme narsisizmine göre tanımlanması zor olan bir durumdur. Ancak, kendine özgü düşünce ve davranış kalıplarıyla ilişkilendirilir. Büyüklenmeci narsisistlerinin aksine, daha içe dönük bir kişiliğe sahiptirler. Büyük Beş Kişilik Modeline göre; içe dönükler genellikle yaklaşılmaz, dostça olmayan, soğuk veya negatif olarak algılanırlar. Yalnız zaman geçirme ihtiyacı duyarlar. Ayrıca, yüksek düzeyde nevrotik olurlar. Nevrotizm; anksiyete/panik eğilimi, depresyon, düşmanlık, öz bilinç, aşırılık ve savunmasızlık gibi altı yönü kapsar.

Dikkate değer görevlerinin tamamlanmasının ardından aradıkları övgüyü almak isterler. Ne kadar çok çalıştıklarını veya ne kadar çok başardıklarını dolaylı yollardan ima ederler. Bunun için büyük çaba sarf ederler. Hatalarından nadiren sorumlu tutulurlar. Çünkü işler ters gittiğinde bunun kendi hataları olduğunu düşünmezler. Diğer insanların veya koşulların hatalarından sorumlu olduğuna inanırlar.

Büyüklenmeci (Grandiyöz) Narsisizm

Narsisistik kişilik özelliklerinin en yaygın ve tanınmış biçimidir. Bu türdeki bireyler, genellikle kendi yeteneklerine, başarılarına veya görünüşlerine aşırı derecede özgüven ve özsaygı sergilerler. Grandiyöz narsisistler şu özelliklere sahip olurlar:

Kendini Yüceltme ve Üstünlük Hissi: Kendilerini diğer insanlardan üstün görme eğilimindedirler. Kendi başarılarını, yeteneklerini veya görünüşlerini abartırlar. Bu özelliklerini sürekli olarak başkalarına gösterme ihtiyacı hissederler.
Empati Eksikliği: Bu tür narsisistler, başkalarının duygularını ve ihtiyaçlarını anlamakta zorluk çekerler. Kendi ihtiyaçlarını ve isteklerini her zaman başkalarınınkinin önüne koyarlar.
Dikkat ve Takdir Arayışı: Genellikle dikkat çekmeyi ve övgü almayı severler. Başkalarından sürekli takdir ve onay beklerler.
İlişkilerde Manipülatif Davranışlar: Kendi amaçlarına ulaşmak için başkalarını manipüle ederler. Bu, ilişkilerinde dengesizlik ve zorluklara yol açar.
Kırılgan Benlik Saygısı: Grandiyöz görünümlerinin altında, genellikle kırılgan bir benlik saygısı ve derin güvensizlikler yatar. Eleştiriye karşı aşırı duyarlı olurlar ve reddedilmeye karşı aşırı tepki gösterirler.

Grandiyöz narsisizm, bir kişinin toplum içindeki etkileşimlerini ve ilişkilerini olumsuz yönde etkiler. Başkalarıyla sağlıklı ilişkiler kurmakta zorlanır. Çevrelerindeki insanlar için zorluklar yaratabilir. Bu nedenle, bu tür kişilik özelliği taşıyan bireylerle etkili bir şekilde iletişim kurmak, gerektiğinde profesyonel yardım almak önemlidir.

Kırılgan Narsisizm ve Büyüklenmeci (Grandiyöz) Narsisizm arasındaki fark nedir?

Büyüklenmeci Narsisizm, genellikle dışa dönük ve kendinden emin kişilerde görülür. Bu kişiler, kendi yeteneklerini ve başarılarını abartma eğilimindedirler. Başkalarından sürekli takdir ve onay beklerler. Empati eksikliği gösterir ve eleştirilere karşı savunmacı ya da agresif tepkiler verirler. Kırılgan Narsisizm, daha çok içe dönük, utangaç ve kendini koruma altına almış kişilerde görülür. Duygusal olarak hassas olup kolayca incinebilirler ve eleştirilere karşı savunmacı davranışlar sergilerler. Her iki tür de benmerkezci ve özel olma ihtiyacına sahiptir, ancak ifade biçimleri farklıdır.

Kaynaklar

Pincus, A. L., & Lukowitsky, M. R. (2010). Pathological narcissism and narcissistic personality disorder. Annual review of clinical psychology, 6, 421-446.

Seray, A. K. Ç. A. (2017). Kohut’un kendilik nesnesi ihtiyaçları bağlamında kırılgan narsisizmin incelenmesi: Bir vaka örneği. Ayna Klinik Psikoloji Dergisi, 4(1), 1-13.

Ronningstam, E. (2010). Narcissistic personality disorder: A current review. Current psychiatry reports, 12, 68-75.

Narsisizm: Kırılgan Narsisizm ve Büyüklenmeci Narsisizm yazısı ilk önce Tuğçe Turanlar üzerinde ortaya çıktı.

Ters Psikoloji Nedir

Klinik Psikolog Tuğçe Turanlar — Tue, 05 Sep 2023 18:47:57 +0000

Ters Psikoloji Nedir: Bir kişinin amacına ulaşmak veya dilediği bir eylemin gerçekleşmesini sağlamak için, tersine bir yöntem kullanarak, karşıdaki kişinin davranışlarını, fikirlerini veya düşüncelerini manipüle etmeye dayalı bir iletişim biçimidir. Bu yöntem, ters psikoloji uygulayan kişilerin istediği sonucu elde etmek için doğrudan veya açık bir yaklaşım yerine, tersine eylem gerçekleştirerek, karşısındakinin kendi iradesini kullanmasını hedefler.

Ters psikoloji uygulayan kişiler, istedikleri şeyin zıttını söyleyerek iletişime geçerler. Stratejik olarak amaçları, karşıdaki kişiyi aslında istenileni yapmaya teşvik etmektir.

Reaktans nedir

Reaktans kavramı, insanların kendi seçeneklerini ve özgürlüklerini kısıtlayan durumlar karşısında gösterdikleri tepkiyi ifade eder.

Bir kişiye belli bir davranışı yapması veya yapmaması gerektiği söylendiğinde, kişi kendi özgür iradesine müdahale edildiğini düşünebilir. Örneğin, birine “Bu işi hemen yapmalısın” dendiğinde, kişi daha fazla bağımsızlık hissi kazanmak ve buna bağlı olarak kendini ifade etmek isteyebilir. Bu nedenle işi hemen yapmak yerine yapmayabilir veya erteleyebilir.

Ters Psikoloji Belirtileri

Reaktans, yukarıda da belirtildiği gibi, ters psikolojiye maruz kaldığını fark eden kişinin güçlü bir tepki göstermesini içerir. Bu tepki sonucunda kişi önerilen şeyin tersini yapar.

Ters psikoloji bazen göze çarpmayabilir. Ancak bu tür ikna yöntemlerini fark etmenize yardımcı olacak bazı işaretler olabilir:

Ters psikolojiyi uygulayan kişiler dikkat çekmek için, aşırı olumsuz ya da olumlu yorumlarda bulunabilirler.
Bir şeyi karşı tarafa yaptırmak istiyormuş gibi hissettirebilirler; ancak doğrudan bir talepte bulunmazlar.
Sürekli aynı fikri öne sürebilirler. Bu yüzden karşı taraf da tam tersini yapmak isteyebilir.
Birinin ters psikoloji kullanıp kullanmadığını anlamanın bir işareti de normalde tercih ettiği ve savunduğu bir konuya karşı birden bire itiraz etmesi olabilir.
Kendi çıkarları için istenilenin zıttını yaptırmaya çalışmaları, karşı tarafın kararları tersi yönde veya farklı almasına neden olabilir.

Ters Psikoloji Nedir ve Nasıl Kullanılır

Çok farklı türlerde manipülasyon biçimleri bulunsa da, en yaygın olan 3 tanesi “suçluluk hissi sağlama, yalan söyleme ve kendini beğendirme” olarak karşımıza çıkar.

Suçluluk hissi sağlama: Kişiyi, sorunun veya olumsuz bir durumun sorumlusu olarak gösterip suçlu hissettirler. Bunu yaparken genellikle kişi hakkındaki özel bilgilerden veya kişinin duygusal zayıflıklarından yararlanırlar. Ters psikoloji uygulayan kişiler duygu kontrolünü de ters psikolojiye dahil edebilir. Örneğin, “Eğer gerçekten beni sevseydin, bunu yapmazdın” gibi cümlelerle duygusal bağı kullanabilirler.

Kendini beğendirme: Samimi ve ilgili davranarak istediği şeyi elde etmeyi amaçlar.

Yalan söyleme: Gerçekleri çarptırırlar veya tamamen uydururlar.

Aşırı sevgi gösterme (love bombing): Hızlı bir şekilde ilgi ve sevgi gösterebilir ve duygusal bağımlılık yaratabilirler.

Küçümseme: Küçümseyerek kişinin kendinden şüphe etmesine neden olurlar.

Pasif agresif davranışlarda bulunma: İmalı yorumlar veya şakalar yaparlar. Daha sonra da “sadece şaka yapıyordum” veya “her şeyi çok kişisel algılıyorsun” diyerek konuyu geçiştirirler.

3. Şahsı kullanma: Karşı tarafla ilgili kendine ait bir görüşü haklı çıkarmak veya kişiyi güvensiz hissettirmek için başka bir kişiyi devreye sokabilirler.

Açık veya kapalı tehditler: Bazı yorum ve davranışlarla korku yaratma eğiliminde olurlar.

Sessizlik: Cezalandırmak için görmezden gelip konuşmazlar.

Ters Psikoloji Örnekleri

Ters psikolojinin nasıl kullanıldığını gösteren birkaç örnek:

Pazarlama ve Satış Stratejileri: Bu strateji, kişilerin doğal tepkilerini veya beklentilerini kullanarak istenilen sonuca ulaşmayı hedefler.

Kısıtlı Sayıda Ürün veya Fırsat: “Sadece 10 adet kaldı!” veya “Sadece bugün geçerli” gibi ifadeler kullanarak insanları hızlı bir şekilde satın almaya yönlendirir.

Ebeveynlikte Ters Psikoloji: Ebeveynlikte ters psikoloji, çocuğun istenilen davranışı yapmasını sağlamak için kullanılan bir yöntemdir.

İşte ebeveynlerin sıkça kullandığı ters psikoloji örnekleri:

1. Ters psikoloji ile yemek yedirme: Sebzeleri yemek istemeyen bir çocuğa, “Bu sebzeleri büyüklere yedirmek daha iyi olur” diyerek çocuğun merak ve rekabet duygusunu kullanıp sebzeleri yemesini sağlamak örnek olarak gösterilebilir.

2. Temizlik ve düzende ters psikoloji: “Bu odanın toparlanması imkansız görünüyor” diyerek, çocuğun odasını toparlamasını sağlamak.

3. İstenmeyen davranışları kontrol altına almada ters psikoloji: Ebeveyn, çocuğunun yapmasını istemediği bir eylemi durdurmak için “bu oyuncağı sadece büyükler kullanabilir” diyerek, onu oyuncağa yöneltmek.

Yatma zamanı ve yemek seçimlerinde de ters psikoloji kullanımları görülmektedir. Her çocuğun farklı tepkiler verdiğini unutmadan, dengeli bir şekilde ters psikolojiyi kullanmak önemlidir.

Ebeveynler ters psikolojiyi kullanırken dikkatli olmalı ve çocuklarının duygusal ihtiyaçlarını göz önünde bulundurmalıdır. Ayrıca bu stratejiyi sıkça kullanmak, çocuğun güven duygusuna zarar verebilir.

İlişkilerde Ters Psikoloji: Kişi istediği şeyi partnerine yaptırmak için, onun bunu zaten yapmayacağını söyleyerek ters psikoloji uygular. Örneğin, “Senin bahçeyi sulamak için vaktin yok değil mi?” diye sorarak, partnerini bahçeyi sulamaya teşvik eder.

Bireyin kendi yapmak istemediği bir şeyi partnerinden isteksizce rica ederek, o şeyi partnerinin yapmasını sağlamak da ilişkilerdeki ters psikolojiye örnek olarak gösterilebilir.

Öğretimde Ters Psikoloji: Ters psikoloji, öğrencilerin daha fazla ilgi ve katılım göstermelerini sağlamak amacıyla öğretimde kullanılan bir taktik olabilir. Ancak bu tür taktiklerin etik ve öğrencilerin güvenini zedelemeyecek şekilde kullanılması önemlidir.

Katılımı artırma, kendi kendine çalışma isteği oluşturma, öğrencilere motivasyon sağlama ve sorumluluk almalarını sağlama gibi durumlarda karşımıza çıkabilir. Öğrencilere ders içinde tartışmalara veya etkinliklere katılmamalarını söyleyerek, aslında katılmalarını sağlamak; sınavın zor olduğunu ve kimsenin geçemeyeceğini belirterek, öğrencilerin sınava daha iyi hazırlanmasına teşvik etmek, örnek olarak gösterilebilir.

Ters psikoloji, insanların beklentilerini tersine çevirerek istenen sonuçları elde etme amacıyla kullanılan bir yöntemdir. Ancak bu tür yöntemlerin kullanımı, karşılıklı güveni ve iletişimi zayıflatabilir.

Ters Psikolojiden En çok Kimler Etkilenir

Ters psikolojiden, genellikle daha savunmasız veya güvensiz hisseden kişiler etkilenir. Aşağıdaki kişiler ters psikolojiye daha fazla duyarlı olabilir:

Düşük öz saygıya sahip olanlar: Manipülatif davranışlar karşısında kendilerini daha zayıf hissederler.

Empati göstermeyenler: Empati yeteneği düşük olan veya başkalarının duygusal ihtiyaçlarını anlama ve kabul etme konusunda zorluk yaşayan kişiler, ters psikolojiye daha kolay maruz kalabilirler.

Deneyimsel eksikliği olanlar: Daha az deneyimli veya manipülasyon taktiklerini tanımakta zorluk yaşayan kişiler, ters psikolojiye daha duyarlı olabilirler.

Çevresindeki kişilerin etkisi altında olanlar: Aile üyeleri, arkadaşlar veya partnerler tarafından ters psikolojiye maruz kalan kişiler, bu tür manipülasyonları daha fazla deneyimleyebilirler.

Duygusal denge sorunu yaşayanlar: Duygularını kontrol etmekte zorluk yaşayan kişiler, ters psikolojiye karşı daha hassas olabilir. Ters psikoloji kişinin karar alma-verme, düşünme veya yorumlama biçimini değiştirebilir.

İnsanların tepkileri kişisel özelliklerine, deneyimlerine ve içinde bulundukları ilişkilere bağlı olarak farklılık gösterebilir. Önemli olan, sağlıklı ilişki becerileri ve iletişim yöntemleri geliştirmektir. Böylece manipülasyon ve ters psikoloji gibi olumsuz davranışlarla daha etkili bir yolla başa çıkılabilir.

Ters psikoloji veya manipülasyon gibi olumsuz davranışlarla başa çıkmak için; kişisel sınırları belirlemek, sağlıklı iletişim becerileri geliştirmek ve duygusal zeka üzerinde çalışmak önemlidir.

Ters Psikolojinin Avantajları ve Dezavantajları Nelerdir

Olumlu yönüyle bakıldığında, ters psikoloji insanları sağlıklı davranışa yönlendirme amacıyla kullanılanılabilir.

Dikkat çekmek: Ters psikoloji, insanların dikkatini çekmek ve onları düşünmeye teşvik etmek için etkili bir yöntem olabilir. İstenmeyen bir davranışı yasaklayarak veya olumsuz yönlerini vurgulayarak insanların dikkati çekilebilir.

Karar verme yeteneği: İnsanlara ters yönde bir öneri sunarak, onları kendi kararlarını vermeye teşvik edebilir. Bu durum, kişilerin kendilerini daha bağımsız hissetmelerine yardımcı olur.

Davranış değişikliği: Bazı durumlarda, insanlar istedikleri sonucu elde edemediklerinde, bu sonucu daha fazla istemeye başlar.

Ters psikolojiyi kullanmanın zararlı olduğu zamanlar da vardır.

İletişim ve güven bozukluğu: Bu tür psikoloji sürekli kullanıldığında insanlar arasında güveni sarsabilir ve sağlıklı iletişimi engelleyebilir.

İlişki sorunları: Ters psikoloji, romantik ilişkilerde veya arkadaşlıklarda güvensizlik ve çatışmalara yol açabilir. İlişkilerin sürdürülmesini zorlaştırabilir.

Uzlaşmazlık: Bu yöntem, sıkça kullanıldığı alanlarda sorunları çözmek yerine daha fazla çatışma ve anlaşmazlık yaratabilir.

Dürüstlüğü Tehdit Etmek: Ters psikoloji, insanların dürüstlüğünü tehdit edebilir ve insanları yanıltıcı veya manipülatif davranışlar sergilemeye teşvik edebilir.

Ters psikoloji kullanırken, etkilerini ve sonuçlarını dikkatlice düşünmek önemlidir. Ters psikoloji uygulamak yerine açık ve dürüst iletişimi tercih etmek, uzun vadeli sağlıklı ilişkiler oluşturulmasına yardımcı olur.

Ters Psikoloji Nedir

Kaynaklar

MacDonald, G., & Nail, P. R. (2005). Attitude change and the public-private attitude distinction. British Journal of Social Psychology,44, 15–28.

Geoff MacDonald, Paul R. Nail & Jesse R. Harper (2011) Do people use reverse psychology? An exploration of strategic self-anticonformity, Social Influence, 6:1, 1-14.

Ters Psikoloji Nedir yazısı ilk önce Tuğçe Turanlar üzerinde ortaya çıktı.