Bu yaklaşım, ilişkileri soyut kavramlardan ziyade gözlemlenebilir etkileşimler ve ilişki içi beceriler üzerinden değerlendirmesiyle öne çıkar. Amaç; suçlama döngülerini fark etmeye ve ilişkinin yakınlık, dostluk ve çatışma yönetimi boyutlarını daha anlaşılır hale getirmeye yönelik bir çerçeve sunmaktır.

Değerlendirme süreci nasıl ele alınır?

Gottman çift terapisi yaklaşımında ilişki, tek bir görüşme ya da tek bir sorun üzerinden değerlendirilmez. İlişkinin tarihçesi, partnerlerin ilişkiye dair algıları, iletişim biçimleri ve çatışma süreçleri birlikte ele alınır. Bireysel geçmişlerin ve kişisel beklentilerin ilişki içindeki etkileşimlere nasıl yansıdığı üzerinde durulur.

Araştırma temelli ölçüm araçları ve yapılandırılmış değerlendirmeler, ilişkinin güçlü yanlarını ve zorlanılan alanları görünür kılmayı amaçlar. Bu değerlendirmeler, ilişkiyi etiketlemekten ziyade dinamikleri anlamaya yönelik bir yol haritası sunar.

“Dört Atlı” kavramı neyi ifade eder?

Gottman çift terapisi literatüründe, ilişkileri yıprattığı gözlemlenen dört temel iletişim biçimi; eleştiri, savunmacılık, küçümseme ve duvar örme olarak tanımlanır. Bu davranış kalıpları, çatışmaların neden kalıcı hale geldiğini anlamak için kullanılan kavramsal bir çerçevedir.

Bu yaklaşımda, yıkıcı iletişim biçimlerinin fark edilmesi kadar, ilişkiyi koruyan ve onarıcı etkileşimlerin nasıl kurulabileceği de ele alınır. “Yumuşak başlangıçlar” ve “onarma girişimleri” gibi kavramlar, ilişkisel temasın nasıl sürdürülebileceğine dair bir anlayış geliştirmeyi amaçlar.

Çift ilişkilerinde güven kaybı Gottman yaklaşımında nasıl ele alınır?

İlişkilerde yaşanan güven kırılmaları, yalnızca tek bir olayla sınırlı olmayan, daha geniş bir ilişki bağlamı içinde değerlendirilir. Gottman çift terapisi yaklaşımı, güvenin yeniden inşasını; ilişki içindeki duygusal kopukluklar, etkileşim biçimleri ve bağlanma süreçleriyle birlikte ele alır.

Bu çerçeve, yaşanan olayın ötesine geçerek ilişkiyi bu noktaya getiren dinamikleri anlamaya yönelik bir bakış sunar.

Partnerlerden biri sürece mesafeli olduğunda ne olur?

Çift çalışmalarında partnerlerden birinin sürece temkinli yaklaşması sık karşılaşılan bir durumdur. Gottman çift terapisi yaklaşımı, bu durumu bir direnç olarak etiketlemekten ziyade, ilişki içindeki farklı ihtiyaç ve beklentilerin bir parçası olarak ele alır. Süreç, haklı-haksız arayışından çok ilişkiyi anlamaya yönelik bir çerçeve sunar.

Gottman çift terapisi çatışmaları nasıl ele alır?

Hayır. Araştırmalar, ilişkilerdeki sorunların önemli bir kısmının tamamen çözülebilir değil, yönetilebilir olduğunu göstermektedir. Gottman çift terapisi yaklaşımında amaç, çatışmaların yok edilmesi değil; çatışmaların ilişkiyi yıpratmadan ele alınabileceği bir zeminin anlaşılmasıdır.

Bu yaklaşım kimler için anlamlı olabilir?

Bu yaklaşım, ilişkisini daha yakından anlamak, iletişim biçimlerini fark etmek ve ilişki içindeki tekrar eden döngüleri incelemek isteyen çiftler için bir düşünsel çerçeve sunar. Farklı ilişki biçimlerine sahip çiftlerin ilişki deneyimlerini anlamlandırmalarına yardımcı olabilecek bir perspektif olarak ele alınabilir.

Not: Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Burada yer alan içerikler, çift ilişkileri ve ilişki dinamiklerine dair genel bir çerçeve sunmayı amaçlamaktadır. Her ilişkinin ve sürecin kendine özgü olduğu unutulmamalıdır.

Kaynak
Gottman yaklaşımı hakkında genel bilgiler için bkz.: https://www.gottman.com

Gottman Çift Terapisi: İlişki Dinamikleri yazısı ilk önce Tuğçe Turanlar üzerinde ortaya çıktı.

Aşkın içinde kalmanın bir yolu var mı?

“Sevgi, insanın varoluş sorununa tek makul ve yeterli cevaptır.” Erich Fromm

Çoğumuzun aşina olduğu bir senaryodur bu: Bir arkadaşımız ya da akrabamız bize partnerinin olumsuz davranışları hakkında sürekli sitemde bulunur. Bu kişiye neden hala onunla birlikte olduğunu sorduğumuzda: “Çünkü onu seviyorum” der.

Ailemiz veya ilk bakıcılarımız bize karşı sevgi göstermekte sorun yaşamış ise kendimizi sevmekte güçlük çekebiliriz. Bu da ilişkilerimizde mücadeleye yol açar.

Erken çocukluk dönemimizdeki incinme veya reddedilme hissi, sevgiyi ifade etme ve sürdürme becerimize zarar verebilir. Bunların sonucunda kendimizi geri çekmeye ve sevginin yerine başka şeyler koymaya ya da yanlış yapmaya başlarız.

Güven duyma ve onaylanma ihtiyacı ile bize kötü davranan ya da reddeden insanları seçeriz.

Bilincinde olmadan bizimle aynı savunma biçimlerini kullanan insanlara gideriz. Böylece istediğimizi düşündüğümüz yakınlığa ulaşamayız ve bu ilişkiye tahammül etmekte de zorlanırız.

Aşk bazen savunmasız ya da korkutucu hissettirebilir. Çünkü kırılabileceğimizi düşünürüz.

Aşka bir şans vermekten korkabiliriz. Bu yüzden sevgi dolu duygularımızı karşımızdaki ile paylaşmadan kendimize saklarız.

Erken çocukluk döneminden itibaren sevgi ile beslenen bireyler, şefkat ve empati yeteneğine sahip sevgiyi içtenlikle kabul edip verebilirler.

“Aşk, bilişsel etkinliği devre dışı bırakan, geçici bağımlılık ve sevilen kişiye yönelik bedenin verdiği duyarlı tepkidir.” Tennov

Aşk neden biter?

Aşkın bitmesine sebep olan partnerler;

İki ayrı birey olmak yerine bütün olurlar.

Alan tanımak yerine birbirlerinin dünyalarını kontrol etmeye ve/veya sınırlandırmaya çalışırlar.

İlişkileri keyif vermeyen bir rutine dönüştürürler.

Birbirlerine saygı duymaktan vazgeçerler.

Aşık olmanın verdiği belirsizliği ve macera hissini daha bastırılmış bir güven duygusuyla değiştirirler.

Gerçek Aşk

Gerçek aşk, iki bireyin de diğeri tarafından beslenmesi sonucunda geliştiğinde var olur.

Her iki birey de gelişmiyorsa, bu gerçekten aşk mıdır?

İlgilendiğimizi düşündüğümüz kişiyi sürekli olarak görmezden geldiğimizde, keyfi olarak görüştüğümüzde, onunla bir şey paylaşmadığımızda, ondan kaçtığımızda veya onu aşağıladığımızda kendimize “sevgi dolu” diyebilir miyiz?

Fromm aşk için, “Bu bir duygu değil, pratiktir” der.

İlk kıvılcım, arzu ya da özlem öyle hissettirse de, bu duygular illa aşk olmak zorunda değildir.

Aşk, davranışları içerir. Bu bir beceridir.

İçimizdeki aşkı, partnerimize eylemlerimizle göstermeliyiz.

Gerçek aşk uyum, duyarlılık ve cömertlikten gelir.

Diğer kişiyi ve onu mutlu eden her şeyi desteklemekten gelir.

Her gün başka birine nezaketle, anlayışla, şefkatle ve saygıyla davranmayı seçtiğimizde, sevme becerimizi geliştiririz.

Sevgi dolu olmayı öğrenip aşkta daha iyi bir insan olabiliriz.

Araştırmalar, gerçek aşkın bir ömür boyu sürebileceğini gösteriyor. Ancak bu büyük ölçüde bize ve ilişkilerimizde nasıl davrandığımıza bağlı.

“Hiçbir şey bilmeyen, hiçbir şeyi sevemez. Hiçbir şey yapamayan hiçbir şeyden anlamaz. Hiçbir şeyden anlamayan insan değersizdir. Oysa anlayan biri hem sever hem far keder hem de görür. Bir şeyde ne kadar bilgi varsa o kadar büyük sevgi vardır. Bütün meyvelerin çileklerle aynı zamanda olgunlaştığını zanneden biri üzümleri hiç tanımıyor demektir.” “Sevme Sanatı” Erich Fromm

Klinik Psikolog Tuğçe Turanlar

Aşk içinde kalmanın bir yolu var mı yazısı ilk önce Tuğçe Turanlar üzerinde ortaya çıktı.

İnsan ilişkileri, karşılıklı tanınma, onaylanma ve güvenli bir bağ kurma ihtiyacı üzerine temellenir. Sağlıklı bir ilişkide iki taraf da hem “ben” olabilme kapasitesini korur hem de “biz” olabilmenin getirdiği duygusal yakınlığı deneyimler. Ancak bazı ilişkisel dinamiklerde bu denge, bir tarafın lehine olacak şekilde bozulur; diğer tarafın duygusal alanı giderek daralır ve ilişkide tek yönlü bir düzen oluşur.

Klinik psikoloji literatüründe narsisistik örüntüler olarak ele alınan bu süreçler, çoğu zaman dışarıdan görüldüğünden çok daha karmaşık bir iç yapıya sahiptir. Görünürdeki kendine güvenli, güçlü ya da mesafeli tutumların ardında; kırılgan bir benlik algısı ve yoğun savunma mekanizmaları yer alabilir. Bu yazıda amaç, bireyleri etiketlemek ya da yargılamak değil; ilişkilerin duygusal atmosferini derinden etkileyen bu örüntülerin nasıl işlediğini ve ilişkisel bağlamda nasıl deneyimlendiğini anlamaya çalışmaktır.

Narsisistik Örüntülerin Kavramsal Çerçevesi: Savunma ve İhtiyaç

Gündelik dilde narsisizm çoğu zaman “kendini beğenmişlik” ya da “bencillik” ile eş anlamlı kullanılır. Oysa klinik açıdan narsisizm, insan gelişiminin doğal bir parçası olan ve kişinin kendine değer verebilmesini sağlayan bir yapıyı da içerir. Psikanalitik yaklaşımlar, bireyin kendilik değerini koruyabilmesi, sınırlarını hissedebilmesi ve yaşamın zorluklarıyla baş edebilmesi için belirli bir düzeyde sağlıklı narsisizme ihtiyaç duyduğunu vurgular.

İlişkisel düzlemde ortaya çıkan narsisistik örüntüler ise genellikle bu yapının zedelendiği noktalarda belirginleşir. Kişi, iç dünyasında taşıdığı değersizlik ya da boşluk hissini telafi edebilmek için ilişkiye aşırı anlam yükleyebilir. Bu noktada partner, ayrı bir birey olmaktan ziyade bir kendilik nesnesi (self-object) olarak algılanabilir; yani öteki, kişinin benlik dengesini sürdürebilmesi için onaylayan, aynalayan ya da hayranlık duyan bir işlev üstlenir. Bu durum çoğu zaman bilinçli bir zarar verme niyetinden değil, kırılgan benliği ayakta tutma çabasından kaynaklanır.

İdealizasyon ve Değersizleştirme Döngüsü

Narsisistik örüntülerin baskın olduğu ilişkilerde etkileşimler sıklıkla yoğun ve dalgalı bir duygusal zeminde ilerler. İlişkinin başlangıcında “idealizasyon” olarak adlandırılan bir evre görülür. Bu dönemde partner kusursuz, eşsiz ve özel olarak algılanır; kişi kendini son derece değerli ve görülmüş hissedebilir. Ancak bu yoğun yakınlık, çoğu zaman gerçek bir tanışmaya değil, zihinde yaratılan ideal bir imgenin karşı tarafa yansıtılmasına dayanır.

Zaman içinde partnerin hata yapması, sınır koyması ya da farklı bir ihtiyaç ifade etmesiyle birlikte bu ideal imge sarsılır. Bu noktada “değersizleştirme” süreci devreye girebilir. Bir gün önce yüceltilen partner, kısa süre içinde eleştirilen ya da yetersiz hissettiren bir konuma itilebilir. İlişkinin diğer tarafı için bu döngü oldukça kafa karıştırıcıdır; kişi neyin değiştiğini anlamakta zorlanır ve sürekli olarak kendi davranışlarını sorgulamaya başlar. Empatik temas zayıflar, ilişkide duygusal güven giderek azalır.

Gerçeklik Algısının Aşınması: Gaslighting ve Sınır İhlalleri

Bu ilişkisel dinamiklerin en zorlayıcı yönlerinden biri, iletişimde ortaya çıkan gerçeklik çarpıtmalarıdır. Gaslighting olarak adlandırılan bu etkileşim biçiminde, bireyin yaşadığı deneyimler inkâr edilebilir, küçümsenebilir ya da çarpıtılabilir. “Ben öyle bir şey demedim”, “Sen çok abartıyorsun” ya da “Bunu yanlış hatırlıyorsun” gibi ifadeler, karşı tarafın kendi algısından şüphe etmesine yol açabilir.

Bu tür etkileşimler her zaman bilinçli bir manipülasyon olarak gelişmez. Çoğu zaman kişi, hata yapmış ya da kusurlu görünme ihtimalinin yarattığı yoğun utanç ve kaygıdan kaçınmak için bu savunma yoluna başvurur. Ancak sonuçta, ilişki içindeki diğer taraf kendi duygularına yabancılaşabilir, karar verme becerisine olan güvenini kaybedebilir ve sürekli kendini açıklama ihtiyacı hissedebilir. Sağlıklı sınırların bulanıklaştığı bu tür ilişkilerde, duygusal sorumluluk sıklıkla tek taraflı hale gelir.

Değerlendirme

İlişkilerde narsisistik örüntüleri anlamak, yaşanan duygusal karmaşayı daha net bir çerçevede değerlendirebilmek açısından önemlidir. Bu örüntüler, çoğu zaman erken dönem bağlanma deneyimlerinin ve karşılanmamış duygusal ihtiyaçların yetişkinlikteki yansımaları olarak ortaya çıkar. İlişkinin besleyici ve onarıcı olabilmesi; karşılıklı empati kapasitesinin korunmasına, sınırların netliğine ve her iki tarafın da ötekinin varlığını kabul edebilmesine bağlıdır.

Bu dinamikleri fark etmek, kişileri suçlamak ya da sınıflandırmak için değil; ilişkide ortaya çıkan etkileşim biçimlerini daha sağlıklı bir perspektiften ele alabilmek için anlamlı bir zemin sunar.

Bilgilendirme Notu:
Bu metin, narsisistik örüntülerin ilişkisel bağlamdaki yansımalarına dair genel bir psikoeğitim amacı taşımaktadır. Tanı koyma, kişileri etiketleme ya da yönlendirme amacı içermez.

Kaynaklar

Erdoğan, B., & Öztürk, E. (2018). RUHSAL TRAVMANIN AKTARIMINDA NARSİSİZM. Bartın Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 3(3), 11-20.

Karaaziz, M., & Atak, İ. E. (2013). NARSİSİZM VE NARSİSİZMLE İLGİLİ ARAŞTIRMALAR ÜZERİNE BİR GÖZDEN GEÇİRME. Nesne Psikoloji Dergisi, 1(2), 44-59.

American Psychiatric Association, A. P., & American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-5.

İlişkilerde Narsisistik Örüntüler ve İlişkisel Dinamikler yazısı ilk önce Tuğçe Turanlar üzerinde ortaya çıktı.