Travmatik bir deneyim, zihinde her zaman düzenli bir hikâye olarak kalmaz. Bazen bir koku, bazen bir ses, o anıyı sanki “şu an oluyormuş gibi” geri getirir. Bu, beynin o anıyı henüz geçmişe tam olarak yerleştiremediğinin bir işareti olabilir.

Peki bu görüntülerin sıklığını ve şiddetini azaltmak mümkün mü?

Uppsala, Cambridge ve Oxford üniversitelerinin iş birliğiyle yürütülen ve The Lancet Psychiatry’de yayımlanan bir araştırma, belirli koşullarda buna umut verici bir yanıt sunuyor. COVID-19 döneminde travmatik deneyimler yaşayan 99 sağlık çalışanıyla gerçekleştirilen bu çalışmada, psikoloji profesörü Emily Holmes öncülüğünde geliştirilen yöntem şaşırtıcı bir araca işaret ediyor: Tetris.

Tetris Kötü Anıları Nasıl Etkiliyor?

Beyin aynı anda sınırlı miktarda bilgiyi işleyebilir. Travmatik bir anı bu kapasitenin büyük bir kısmını kaplar; yoğundur, canlıdır ve duygusal açıdan ağırdır.

Araştırmada yöntem şöyle işliyor: Katılımcılar rahatsız edici bir anıyı kısa süreliğine zihinlerinde canlandırıyor, ardından yaklaşık 20 dakika yavaş tempoda Tetris oynuyor. Tetris, beynin görsel işlemleme kapasitesini yoğun biçimde meşgul ettiği için, aynı anda o ağır anıyı da aynı canlılıkta zihinde tutmak zorlaşıyor.

Sonuç olarak, dört hafta sonunda Tetris oynayan grupta zihne istemsizce gelen anı sayısı haftada ortalama 10’dan yaklaşık 0,5’e indi. Altı ay sonra ise grubun %70’i bu tür istemsiz anıları artık yaşamadığını bildirdi.

Peki Bu Anıları Silmek Demek mi?

Hayır, bu ayrım önemli.

Beyin bir anıyı her hatırladığında onu geçici olarak yeniden işlenebilir hâle getirir. Tetris tam da bu anda devreye giriyor: Anı zihinde yeniden canlanırken, rakip bir görsel görevle karşılaşıyor ve yeniden işlendiği sırada eski canlılığının bir kısmını yitiriyor.

Bu, yaşananı silmek değil; anının sizin üzerinizdeki etkisini ve kontrolünü zayıflatmak.

Tetris ile EMDR Arasındaki Fark Ne?

EMDR, travma sonrası stres belirtileri için güçlü kanıta sahip, yapılandırılmış bir terapi yöntemidir. Tetris ile paylaştığı ortak nokta şudur: Her ikisi de anı işlenirken beyni başka bir görevle meşgul eder.

Ancak aralarındaki fark oldukça büyüktür. EMDR, travmanın duygusal ve düşünsel katmanlarını ele alan kapsamlı bir klinik süreçtir. Tetris temelli bu yöntem ise henüz araştırma aşamasında olan ve yalnızca zihne istemsizce gelen görsel anıları hedefleyen tamamlayıcı bir araçtır.

Tetris, terapinin yerini tutmaz. Daha çok, terapiyi destekleyebilecek ve günlük yaşamda kullanılabilecek bir öz düzenleme aracıdır.

“Sadece Beklemek” Yerine Ne Yapabilirsiniz?

Bir anı zihninizde belirmeye başladığında, onun geçmesini beklemek de bir seçenektir. Ancak araştırmalar, anıyı bastırmaya ya da zihinden uzaklaştırmaya çalışmanın uzun vadede pek işe yaramadığını gösteriyor.

Daha etkili olan, o anda beyni görsel ve aktif bir görevle meşgul etmektir. Tetris bu amaçla kullanılabilir. Benzer etki yaratabilecek başka etkinlikler de vardır: şekilleri döndürüp yerleştirmeyi gerektiren bulmacalar, detaylı çizim yapmak, illüstrasyonla uğraşmak ya da karmaşık desenler içeren örgü ve el işleri.

Önemli olan, yapılan etkinliğin yalnızca pasif bir oyalanma değil, beyni gerçekten devreye sokan bir görev olmasıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kötü anılar neden gitmez?

Bazı anılar, beyin tarafından henüz tam olarak işlenemediği için zihne yeniden dönmeye devam eder. Travmatik bir deneyim geçmişe tam olarak yerleştirilip bütünleşmediğinde, istemsiz biçimde yeniden ortaya çıkabilir. Bu bir karakter meselesi değil, beynin çalışma biçimidir.

Beyin neden kötü anıları hatırlar?

Beyin, tehdit içeren deneyimleri öncelikli olarak kaydeder; bu, evrimsel bir mekanizmadır. Tehlikeyi hatırlamak, ondan yeniden korunmak anlamına geliyordu. Sorun şu ki beyin, geçmişteki bir tehditle bugünkü bir tetikleyiciyi her zaman birbirinden ayırt edemeyebilir ve eski anıyı sanki hâlâ oluyormuş gibi işleyebilir.

Tetris travmaya neden iyi gelir?

Beyin aynı anda sınırlı miktarda görsel bilgiyi işleyebilir. Tetris bu kapasiteyi yoğun biçimde kullandığı için, aynı anda travmatik bir anıyı da aynı canlılıkla zihinde tutmak güçleşir. Bu rekabet, anının duygusal yükünü ve zihne istemsizce gelme sıklığını azaltabilir.

Flashback ne zaman geçer?

Bu, büyük ölçüde anının ne kadar işlendiğine bağlıdır. Beyin o anıyı geçmişe tam olarak yerleştiremediği sürece, anı zihne istemsizce geri dönmeye devam edebilir. EMDR gibi kanıta dayalı terapiler bu süreci destekleyebilir. Belirtiler günlük yaşamınızı etkiliyorsa profesyonel destek almak önemlidir.

Tetris EMDR’nin yerini tutabilir mi?

Hayır. EMDR, travmanın duygusal ve bilişsel boyutlarını ele alan kapsamlı bir terapi yöntemidir. Tetris ise yalnızca zihne istemsizce gelen görsel anıları hedefleyen, araştırma aşamasındaki tamamlayıcı bir araçtır. Tetris, EMDR’nin yerine geçen bir yöntem değildir.

Travmatik bir anıyı hatırlamak onu daha da güçlendirir mi?

Her hatırlama anıyı otomatik olarak güçlendirmez; beyin her seferinde anıyı geçici olarak yeniden işlenebilir hâle getirir. Ancak uygun destek olmadan travmatik anıyı tekrar tekrar canlandırmak belirtileri pekiştirebilir. Bu nedenle travmatik anılara bilinçli olarak dönmek, mümkünse terapötik bir bağlamda yapılmalıdır.

Tetris dışında hangi aktiviteler aynı etkiyi yaratır?

Beyni görsel olarak aktif biçimde meşgul eden görevler benzer destek sağlayabilir: bulmacalar, detaylı çizim, karmaşık el işleri gibi. Önemli olan, etkinliğin pasif bir oyalanma değil, zihni gerçekten çalıştıran bir görev olmasıdır.

Kötü olayları hatırlayamamak ne anlama gelir?

Bazen bir travmanın ardından anı belirsizleşebilir ya da bütünüyle erişilemez hâle gelebilir. Bu, beynin aşırı yüklenmeye karşı geliştirdiği koruyucu bir tepki olabilir. Anıyı hatırlayamamak, onu tamamen atlattığınız anlamına gelmez; bazen tam tersine, zorlanmanın bir işareti olabilir. Bu durum belirgin biçimde yaşanıyorsa bir uzmana danışmak önemlidir.

Kötü anıları silmek mümkün mü?

Tam anlamıyla silmek değil, ancak etkilerini zayıflatmak mümkün olabilir. Beyin, her hatırlamada anıyı geçici olarak yeniden işlenebilir hâle getirir. EMDR gibi kanıta dayalı terapiler, bu pencereyi kullanarak anının duygusal yoğunluğunu ve zihne istemsizce gelme sıklığını azaltabilir.

Kötü anıları unutmak için ne yapmalı?

Anıyı bastırmak ya da zorla unutmaya çalışmak genellikle işe yaramaz. Daha etkili olan, anıyı destekleyici ve güvenli bir bağlamda işlemlemektir. Terapi, özellikle de EMDR, bu konuda güçlü kanıta sahip yöntemlerden biridir. Günlük yaşamda ise Tetris gibi görsel etkinlikler, bazı belirtilerin şiddetini hafifletmede destek sunabilir.

*Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Travma sonrası belirtiler günlük hayatınızı ve işlevselliğinizi etkiliyorsa, lütfen bir ruh sağlığı uzmanından profesyonel destek alınız.

Kaynak: Holmes, E. A. et al. (2026). The Lancet Psychiatry. Çalışma Uppsala Üniversitesi, Cambridge Üniversitesi ve Oxford Üniversitesi iş birliğiyle yürütülmüştür.

The Lancet Psychiatry

Kötü Anılar Neden Gitmez? Tetris ve Travma yazısı ilk önce Tuğçe Turanlar üzerinde ortaya çıktı.

Kişilik bozuklukları ise çoğu zaman yalnızca “zor kişilik özellikleri” olarak görülür. Oysa bu yapılar; erken dönem ilişkisel deneyimler, ihmal, istismar, güvensiz bağlanma, duygusal düzenleme güçlükleri ve tekrarlayan travmatik yaşantılarla yakından ilişkili olabilir.

Bu nedenle kişilik bozukluklarında EMDR terapisi, yalnızca belirtiyi azaltmaya değil; kişinin bugünkü ilişkilerini, kendilik algısını ve savunmalarını etkileyen geçmiş yaşantıları anlamaya ve işlemeye yönelik bir çerçeve sunabilir.

Ancak burada önemli bir ayrım vardır: EMDR’nin travma sonrası stres bozukluğu için kanıt desteği güçlüdür. Kişilik bozukluklarında kullanımı ise daha çok eşlik eden travmatik anılar, TSSB belirtileri, duygu düzenleme güçlükleri ve ilişkisel tetiklenmeler bağlamında düşünülmelidir. Bu nedenle süreç, standart travma çalışmasına göre daha dikkatli, aşamalı ve kişiye özel biçimde yapılandırılmalıdır.

EMDR Terapisi Nedir?

EMDR, “Eye Movement Desensitization and Reprocessing” ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede genellikle Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme olarak çevrilir.

EMDR terapisinde kişi rahatsız edici bir anı, görüntü, beden duyumu, olumsuz inanç ya da duygu üzerinde çalışırken çift yönlü uyarım kullanılır. Bu uyarım göz hareketleriyle yapılabileceği gibi, ses ya da dokunsal uyaranlarla da uygulanabilir.

Amaç, travmatik ya da işlenmeden kalmış anıların bugün üzerindeki duygusal yükünü azaltmak ve kişinin bu anıyla daha farklı bir ilişki kurmasına yardımcı olmaktır.

EMDR terapisi sekiz aşamalı yapılandırılmış bir protokole sahiptir. Bu protokol, yalnızca travmatik anıya hızlıca gitmekten ibaret değildir. Önce kişinin öyküsü alınır, güvenlik ve hazırlık çalışmaları yapılır, hedef anılar belirlenir, ardından duyarsızlaştırma ve yeniden işleme sürecine geçilir.

Kişilik Bozuklukları ve Travma Arasındaki Bağlantı

Kişilik bozuklukları tek bir nedene indirgenemez. Genetik yatkınlık, mizaç, erken dönem ilişkiler, bağlanma örüntüleri, aile ortamı, travmatik yaşantılar ve çevresel koşullar birlikte değerlendirilmelidir.

Bununla birlikte birçok kişilik örüntüsünde erken dönem ilişkisel yaralanmalar önemli bir yer tutar. Çocuklukta yaşanan ihmal, duygusal istismar, fiziksel ya da cinsel travmalar, tutarsız bakım, ebeveyn kaybı, kronik eleştiri ya da güvenli bağ kuramama gibi deneyimler kişinin kendilik algısını ve başkalarıyla ilişki kurma biçimini etkileyebilir.

Bu tür deneyimler bazen açık travmatik anılar olarak hatırlanır. Bazen de doğrudan bir sahne gibi değil; yoğun utanç, terk edilme korkusu, öfke patlamaları, boşluk hissi, değersizlik, güvensizlik ya da ilişkilerde tekrar eden krizler şeklinde kendini gösterir.

EMDR terapisi bu noktada, kişinin bugünkü tetiklenmelerinin altında yer alan işlenmemiş yaşantıları anlamaya ve yeniden işlemeye yardımcı olabilir.

Kişilik Bozukluklarında EMDR Terapisi Nasıl Ele Alınır?

Kişilik bozukluklarında EMDR terapisi, klasik tekil travma çalışmasından daha karmaşık olabilir. Çünkü burada genellikle tek bir travmatik olaydan çok, uzun süreye yayılmış ilişkisel örüntüler, bağlanma yaralanmaları ve tekrarlayan tetiklenmeler söz konusudur.

Bu nedenle süreç çoğu zaman daha aşamalı ilerler.

EMDR’de temel olarak üç zaman alanı dikkate alınır:

Geçmiş: Çocukluk, ergenlik ya da yetişkinlikte yaşanmış zorlayıcı anılar.
Şimdi: Bugün kişiyi tetikleyen durumlar, ilişkiler ve duygusal tepkiler.
Gelecek: Kişinin benzer durumlarda daha düzenlenmiş, güçlü ve sağlıklı tepki verebilmesine yönelik hazırlık.

Kişilik bozukluklarında bu üç alan özellikle önemlidir. Çünkü kişi bugünkü ilişkilerde yalnızca bugüne tepki vermez; geçmişteki terk edilme, aşağılanma, değersizleştirilme, ihmal ya da tehdit deneyimleri de devreye girebilir.

EMDR’de Hazırlık Aşaması Neden Çok Önemlidir?

Kişilik bozukluklarında EMDR çalışmasına başlamadan önce hazırlık aşaması özel bir önem taşır. Çünkü bazı danışanlar yoğun duyguları tolere etmekte, bedensel duyumları taşımakta, terapötik ilişkiye güvenmekte ya da geçmiş anılarla bağlantı kurmakta zorlanabilir.

Bu nedenle doğrudan travmatik anıya gitmek her zaman uygun değildir. Önce kişinin güvenlik kapasitesi, duygu düzenleme becerileri, dissosiyatif belirtileri, kendine zarar verme riski, ilişkisel tetiklenmeleri ve günlük işlevselliği değerlendirilmelidir.

Hazırlık aşamasında şu alanlar çalışılabilir:

Güvenli yer ve kaynak çalışmaları.
Duygu düzenleme becerileri.
Bedensel farkındalık.
Kriz anında kullanılabilecek başa çıkma yolları.
Tetikleyicileri tanıma.
Terapötik ilişkinin güvenli ve sınırları belirli hale gelmesi.
Danışanın EMDR sürecini anlaması.

Bu hazırlık yapılmadan travmatik anılara hızlıca girmek, bazı kişilerde duygusal taşma, kopma, terapiyi bırakma ya da riskli davranışların artması gibi zorluklar yaratabilir.

EMDR’de Hedef Anılar Nasıl Belirlenir?

EMDR terapisinde en önemli adımlardan biri hangi anı, sahne, duygu ya da tetikleyiciyle çalışılacağını belirlemektir. Kişilik bozukluklarında bu her zaman kolay değildir. Çünkü genellikle tek bir olaydan çok, birçok acı verici deneyim birbiriyle bağlantılıdır.

Terapist hedef belirlerken şu alanlara dikkat edebilir:

Bugünkü ilişkilerde en çok tetiklenen sahneler.
Yoğun utanç, öfke, terk edilme korkusu ya da değersizlik duygusu yaratan anılar.
Kendine zarar verme, dürtüsel davranışlar ya da ilişki krizleriyle bağlantılı tetikleyiciler.
Tekrarlayan kabuslar ya da zihne gelen sahneler.
Daha sınırlı ve çalışılabilir travmatik olaylar.
Danışanın dayanabileceği düzeyde bir başlangıç noktası.

Bazı durumlarda terapist önce daha sınırlı ve işlenebilir bir anıyla çalışmayı tercih edebilir. Bu, danışanın sürece güvenmesini ve EMDR deneyimine alışmasını sağlayabilir. Daha karmaşık ilişkisel travmalar ise daha sonra ve daha dikkatli biçimde ele alınabilir.

Kişilik Bozukluklarında EMDR Sürecinde Hangi Zorluklar Görülebilir?

Kişilik bozukluklarında EMDR terapisi düz bir çizgide ilerlemeyebilir. Seanslar arasında iniş çıkışlar yaşanabilir. Bazı danışanlar bir seansta yoğun temas kurarken, başka bir seansta uzaklaşabilir, savunmaya geçebilir ya da süreci sorgulayabilir.

Sık görülen zorluklar şunlardır:

Yoğun duygusal taşma.
Terapiste güvenmekte zorlanma.
İdealize etme ve değersizleştirme döngüleri.
Kendini suçlama ya da karşı tarafı bütünüyle suçlama.
Geçmiş anılara ulaşmakta zorlanma.
Dissosiyatif kopmalar.
Öfke, utanç ya da terk edilme korkusunun hızla yükselmesi.
Terapiyi bırakma ya da sürece karşı direnç geliştirme.

Bu zorluklar terapinin başarısız olduğu anlamına gelmez. Aksine, kişilik örüntülerinin terapi ilişkisi içinde de görünür hale geldiğini gösterebilir. Önemli olan, bu dinamiklerin aceleyle kırılmaya çalışılmaması; güvenli, düzenleyici ve klinik olarak dikkatli bir çerçevede ele alınmasıdır.

Borderline Kişilik Örüntüsünde EMDR

Borderline kişilik örüntüsünde duygular çok yoğun ve hızlı değişebilir. Terk edilme korkusu, boşluk hissi, öfke, kendine zarar verme davranışları, ilişkilerde ani yakınlaşma ve uzaklaşma gibi döngüler görülebilir.

EMDR terapisi bu örüntüde özellikle travmatik anılar, terk edilme sahneleri, ihmal deneyimleri, utanç anıları ve güncel ilişkisel tetiklenmeler üzerinde çalışmak için kullanılabilir.

Ancak borderline kişilik örüntüsünde EMDR’nin aşamalı uygulanması önemlidir. Danışanın duygu düzenleme kapasitesi, kriz anlarındaki güvenliği ve seanslar arasındaki dayanıklılığı değerlendirilmelidir.

Eğer eşlik eden TSSB belirtileri varsa, travma odaklı çalışmalar daha da önemli hale gelebilir. Borderline kişilik bozukluğu ve TSSB birlikte görüldüğünde travma odaklı psikoterapinin ertelenmemesi gerektiğini gösteren çalışmalar vardır; ancak bu çalışmalar genellikle dikkatli yapılandırılmış ve aşamalı tedavi çerçevelerini vurgular.

Narsisistik Kişilik Örüntüsünde EMDR

Narsisistik kişilik örüntüsünde dışarıdan güçlü, kendinden emin ya da üstün görünen bir yapı olabilir. Ancak bu görünümün altında kırılganlık, utanç, değersizlik, aşağılanma korkusu ve yoğun bir onay ihtiyacı bulunabilir.

Bu örüntüde EMDR çalışması, doğrudan “narsisizmi tedavi etmek” gibi düşünülmemelidir. Daha çok kişinin benlik algısını şekillendiren yaralanma anıları, aşağılanma deneyimleri, yetersizlik duyguları, eleştiri karşısındaki yoğun tepkiler ve narsisistik kırılmalar üzerinde çalışılabilir.

Örneğin kişi “kusurlu görünürsem yok olurum”, “değersizim”, “sıradan olursam sevilmem” gibi inançlar taşıyabilir. EMDR sürecinde bu inançların bağlı olduğu anılar ve bugünkü tetikleyiciler dikkatle ele alınabilir.

Bu süreçte terapötik ilişki önemlidir. Çünkü narsisistik örüntülerde utanç çok hızlı devreye girebilir; kişi kendini korunmasız hissettiğinde terapiyi değersizleştirme, uzaklaşma ya da savunmaya geçme eğilimi gösterebilir.

Antisosyal Kişilik Örüntüsünde EMDR

Antisosyal kişilik örüntüsünde empati güçlükleri, dürtüsellik, kuralları ihlal etme, saldırganlık ya da sorumluluk almaktan kaçınma gibi belirtiler görülebilir. Ancak bu tablo her kişide aynı değildir ve mutlaka bireysel değerlendirme gerektirir.

Bu örüntüde EMDR çalışması özellikle dikkatli planlanmalıdır. Çünkü bazı danışanlarda savunmalar çok güçlü olabilir, duygusal temas sınırlı olabilir ya da terapi motivasyonu değişken seyredebilir.

EMDR burada doğrudan hızlı bir travma işlemeye değil; önce güvenlik, sorumluluk alma, duygusal farkındalık, dürtü kontrolü ve terapötik işbirliği gibi alanların güçlendirilmesine ihtiyaç duyabilir.

Bazı kişilerde geçmiş travmatik yaşantılar, ihmal, şiddet, bağlanma kırıkları ya da yoğun utanç deneyimleri davranış örüntülerinin arka planında yer alabilir. Ancak bu geçmiş deneyimler, zarar verici davranışların sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Terapi süreci hem travmayı anlamayı hem de bugünkü davranışların sorumluluğunu ele almayı gerektirir.

EMDR’nin Sekiz Aşamalı Protokolü

EMDR terapisi sekiz aşamalı bir protokole dayanır. Bu yapı, sürecin güvenli ve sistematik ilerlemesine yardımcı olur.

1. Öykü alma ve tedavi planlama: Danışanın yaşam öyküsü, belirtileri, tetikleyicileri ve çalışılacak hedefler değerlendirilir.

2. Hazırlık: Danışana EMDR süreci anlatılır. Güvenlik, kaynak geliştirme ve duygu düzenleme çalışmaları yapılır.

3. Değerlendirme: Hedef anı, olumsuz inanç, olumlu inanç, duygu, beden duyumu ve rahatsızlık düzeyi belirlenir.

4. Duyarsızlaştırma: Danışan hedef anıya odaklanırken çift yönlü uyarım uygulanır. Anının duygusal yükü ve çağrışımları işlenir.

5. Olumlu inancın yerleştirilmesi: Daha işlevsel ve gerçekçi bir olumlu inanç güçlendirilir.

6. Beden taraması: Anı düşünüldüğünde bedende kalan rahatsızlık olup olmadığı kontrol edilir.

7. Kapanış: Seans güvenli biçimde sonlandırılır. Danışanın düzenlenmiş şekilde seanstan çıkması hedeflenir.

8. Yeniden değerlendirme: Bir sonraki seansta önceki çalışmanın etkileri gözden geçirilir.

Kişilik bozukluklarında bu aşamalar aynı kalabilir; ancak hız, hedef seçimi, hazırlık süresi ve duygu düzenleme çalışmaları kişiye göre uyarlanır.

EMDR Terapisi Her Kişilik Bozukluğunda Uygun mudur?

EMDR terapisi her danışan için aynı hızda ya da aynı biçimde uygun olmayabilir. Özellikle ağır dissosiyatif belirtiler, aktif kendine zarar verme riski, yoğun madde kullanımı, ağır kriz durumu, psikotik belirtiler ya da yüksek dürtüsellik varsa önce güvenlik ve stabilizasyon çalışmaları gerekebilir.

Bu nedenle EMDR’ye başlanmadan önce kapsamlı bir klinik değerlendirme yapılmalıdır. Kişinin tanısı, belirtileri, travma öyküsü, mevcut yaşam koşulları, destek sistemi ve risk alanları birlikte ele alınmalıdır.

EMDR, kişilik bozukluklarında tek başına “her şeyi çözen” bir yöntem olarak görülmemelidir. Bazı kişilerde şema terapi, diyalektik davranış terapisi, psikodinamik psikoterapi, mentalizasyon temelli terapi, psikoeğitim, ilaç tedavisi ve grup çalışmaları gibi farklı yaklaşımlarla birlikte düşünülmesi gerekebilir.

EMDR’nin Potansiyeli ve Sınırları

EMDR terapisi, kişilik bozukluklarında özellikle travmatik anılar, bağlanma yaralanmaları, ilişkisel tetiklenmeler ve olumsuz kendilik inançları üzerinde çalışmak için umut verici bir araç olabilir. Ancak bu alandaki kanıtlar TSSB alanındaki kadar güçlü ve yerleşik değildir.

Bu nedenle “kişilik bozukluklarında EMDR kesin etkilidir” gibi bir ifade yerine, daha temkinli bir çerçeve kullanmak gerekir. Güncel literatür, EMDR’nin özellikle eşlik eden travma ve TSSB belirtileri olan kişilerde yararlı olabileceğini; ancak kişilik bozukluklarının kendisi için daha fazla kontrollü çalışmaya ihtiyaç olduğunu düşündürmektedir.

Bu sınırı kabul etmek, EMDR’nin değerini azaltmaz. Aksine, yöntemi doğru yerde, doğru hızda ve doğru klinik çerçeve içinde kullanmayı sağlar.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?

Aşağıdaki durumlarda bir ruh sağlığı uzmanından destek almak önemlidir:

Geçmiş travmalar bugünkü ilişkileri belirgin biçimde etkiliyorsa.
Yoğun öfke, terk edilme korkusu, boşluk hissi ya da değersizlik duygusu sık yaşanıyorsa.
Kendine zarar verme düşünceleri ya da davranışları varsa.
İlişkilerde tekrarlayan krizler yaşanıyorsa.
Travmatik anılar, kabuslar veya bedensel tetiklenmeler devam ediyorsa.
Kişi duygularını düzenlemekte ciddi biçimde zorlanıyorsa.
Terapi sürecinde travma çalışmasına ihtiyaç duyduğunu düşünüyorsa.

EMDR terapisi uygulanacaksa, terapistin EMDR eğitimi almış olması ve kişilik bozuklukları, travma, dissosiyasyon ve risk değerlendirmesi konusunda deneyimli olması önemlidir.

EMDR, Geçmişin Bugüne Taşınan İzleriyle Çalışabilir

Kişilik bozuklukları yalnızca bugünkü davranışlarla açıklanamaz. Çoğu zaman kişinin kendilik algısı, ilişkileri, savunmaları ve duygusal tepkileri geçmiş yaşantıların izlerini taşır.

EMDR terapisi, bu izlerin bazılarıyla çalışmak için yapılandırılmış ve travma odaklı bir yol sunabilir. Ancak kişilik bozukluklarında süreç daha dikkatli, aşamalı ve kişiye özel yürütülmelidir.

Amaç kişiyi hızla geçmişe götürmek değil; geçmişin bugünü nasıl etkilediğini güvenli bir şekilde anlamak, işlemek ve kişinin bugünkü yaşamında daha esnek, daha düzenlenmiş ve daha sağlıklı tepkiler geliştirmesine yardımcı olmaktır.

EMDR bu açıdan tek başına mucizevi bir çözüm değil; doğru değerlendirme, terapötik ilişki, stabilizasyon, psikoterapi bütünlüğü ve gerektiğinde psikiyatrik destekle birlikte düşünüldüğünde değerli bir klinik araçtır.

Okuyucu İçin Not

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Tanı, tedavi ya da terapi önerisi yerine geçmez. Kişilik bozuklukları, travma öyküsü, kendine zarar verme düşünceleri, yoğun duygusal krizler ya da işlevsellik kaybı yaşıyorsanız bir ruh sağlığı uzmanından bireysel değerlendirme almanız önemlidir.

Kaynak: Mosquera, D. (2018). Treating personality disorders with EMDR therapy. Clinical Neuropsychiatry, 15(3), 187–193.

Kişilik Bozukluklarında EMDR Terapisi yazısı ilk önce Tuğçe Turanlar üzerinde ortaya çıktı.

Bir anı hâlâ hatırlanabilir; ancak artık eskisi kadar sarsıcı, yakıcı, bedensel olarak tetikleyici ya da bugünde yaşanıyormuş gibi olmayabilir.

Travma sonrası stres bozukluğu, yani TSSB, kişinin geçmişte yaşadığı bir olayı bugün hâlâ yoğun biçimde taşımasına neden olabilir. Travmatik anı yalnızca zihinde hatırlanan bir olay gibi kalmaz; bedende, duygularda, ilişkilerde ve güvenlik algısında tekrar tekrar canlanabilir.

Bazı kişiler için bir ses, koku, yer, yüz ifadesi, ilişki sahnesi ya da beden duyumu geçmişteki travmatik yaşantıyı bugüne taşır. Kişi o anda yalnızca “hatırlıyor” gibi değil, sanki olay yeniden oluyormuş gibi hissedebilir.

Bu yazıda EMDR’nin travmatik anıları silip silmediğini, anıların duygusal yükünün nasıl azalabileceğini, SUD ölçeğinin ne anlama geldiğini ve 2025 yılında yayımlanan bir araştırmanın bu konuda ne gösterdiğini ele alacağız.

Travmatik Anılar Neden Bugünde Yaşanıyormuş Gibi Hissedilir?

Travmatik yaşantılar bazen sıradan anılar gibi işlenmez. Normalde geçmişte yaşanan bir olay zamanla zihinsel bir anıya dönüşür; kişi onu hatırlayabilir ama o anın içindeymiş gibi yaşamaz.

Travmatik anılarda ise durum farklı olabilir. Anı, yalnızca bir bilgi olarak değil; yoğun duygu, beden tepkisi, korku, çaresizlik, utanç ya da alarm haliyle birlikte saklanmış gibi hissedilebilir.

Bu nedenle kişi travmayı hatırlatan bir uyaranla karşılaştığında bedeni hızla tepki verebilir:

Kalp çarpıntısı.
Nefes sıkışması.
Kas gerginliği.
Donakalma.
Kaçma isteği.
Yoğun korku.
Öfke ya da panik.
Bedenden kopmuş gibi hissetme.

Burada sorun, kişinin “geçmişi düşünmesi” değildir. Sorun, geçmişin bedende ve sinir sisteminde hâlâ bugünkü bir tehdit gibi yaşanabilmesidir.

EMDR Travmatik Anıları Siler mi?

Hayır. EMDR travmatik anıları silmez. Böyle bir hedef gerçekçi de değildir. EMDR’nin amacı, kişinin yaşadığı olayı hafızadan çıkarmak ya da unutturmak değildir.

Daha doğru ifade şudur: EMDR, travmatik anının kişide yarattığı duygusal ve bedensel yükün azalmasına yardımcı olmayı hedefler.

Bir anı hâlâ hatırlanabilir; ancak artık eskisi kadar sarsıcı, yakıcı, bedensel olarak tetikleyici ya da bugünde yaşanıyormuş gibi olmayabilir.

Kişi terapi sürecinden sonra şunu deneyimleyebilir:

“Anı hâlâ var ama artık beni içine çekmiyor.”
“Hatırlıyorum ama bedenim eskisi gibi kilitlenmiyor.”
“Olanı biliyorum ama artık bugünde olduğumu daha iyi hissediyorum.”
“Anı eskisi kadar canlı ve acı verici değil.”

Bu nedenle EMDR’de iyileşme, “anı kayboldu” şeklinde değil; “anı ile kurulan ilişki değişti” şeklinde düşünülebilir.

TSSB Belirtilerinde Travmatik Anıların Rolü

Travma sonrası stres belirtilerinde travmatik anılar merkezi bir yer tutabilir. TSSB yaşayan kişilerde yalnızca geçmişteki olayı hatırlamak değil, o olayın etkilerini bugünkü yaşamda yeniden yaşamak söz konusudur.

TSSB belirtileri şunları içerebilir:

İstemeden zihne gelen anılar.
Kabuslar.
Travmayı hatırlatan durumlardan kaçınma.
Yoğun kaygı ve tetikte olma hali.
Ani irkilme.
Uyku sorunları.
Bedensel gerginlik.
Suçluluk, utanç ya da kendini sorumlu tutma.
Öfke, huzursuzluk ya da donukluk.
İlişkilerde güvensizlik veya uzaklaşma.
Günlük işlevsellikte zorlanma.

Bu belirtiler tek başına tanı koymak için yeterli değildir. Tanı, belirtilerin süresi, yoğunluğu, kişinin yaşamını ne kadar etkilediği ve başka ruhsal ya da tıbbi durumlarla ilişkisi değerlendirilerek bir uzman tarafından konur.

EMDR’de SUD Ölçeği Nedir?

EMDR çalışmalarında travmatik anının kişide yarattığı rahatsızlık düzeyini takip etmek için sık kullanılan ölçümlerden biri SUD ölçeğidir.

SUD, “Subjective Units of Disturbance” ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede “öznel rahatsızlık düzeyi” olarak düşünülebilir.

Bu ölçekte kişi, belirli bir anıyı düşündüğünde yaşadığı rahatsızlığı genellikle 0 ile 10 arasında değerlendirir:

0: Hiç rahatsızlık yok.
10: Dayanılması çok güç, en yüksek rahatsızlık düzeyi.

Örneğin kişi travmatik bir anıyı düşündüğünde rahatsızlık düzeyini 9 olarak bildiriyorsa, bu anının hâlâ yüksek duygusal ve bedensel yük taşıdığı düşünülebilir. Terapi sürecinde bu puanın azalması, kişinin anıyla kurduğu ilişkinin değişmeye başladığını gösterebilir.

SUD puanı tek başına tüm terapi sonucunu açıklamaz. Ancak terapist ve danışan için süreci izlemeye yardımcı olan önemli bir klinik göstergedir.

Travmatik Anıların Duygusal Yoğunluğu Nasıl Ölçülür?

Travmatik anıların duygusal yoğunluğu, kişinin o anıya verdiği öznel tepki üzerinden değerlendirilir. Bu tepki yalnızca düşünsel değildir; beden, duygu ve inanç düzeyinde de hissedilebilir.

Bir anı düşünüldüğünde kişi şu alanlarda rahatsızlık yaşayabilir:

Korku.
Utanç.
Çaresizlik.
Öfke.
Suçluluk.
Bedensel sıkışma.
Kalp çarpıntısı.
Donma ya da kaçma isteği.
“Ben güvende değilim” gibi olumsuz inançlar.

EMDR sürecinde bu rahatsızlık düzeyinin zaman içinde nasıl değiştiği izlenebilir. Bazen kişi başlangıçta çok yoğun bir rahatsızlık hissederken, seans ilerledikçe anının uzaklaştığını, görüntünün değiştiğini, bedenin gevşediğini ya da duygunun hafiflediğini fark edebilir.

Bu değişim, anının silindiği anlamına gelmez. Daha çok, anının artık sinir sistemi üzerinde aynı yoğunlukta etki yaratmadığını gösterebilir.

2025 EMDR Çalışması Ne Gösteriyor?

2025 yılında European Journal of Psychotraumatology dergisinde yayımlanan bir çalışma, EMDR seansları sırasında travmatik anıların duygusal yoğunluğundaki değişimin TSSB belirtilerindeki iyileşmeyle ilişkili olup olmadığını inceledi.

Çalışmada 125 TSSB hastası yer aldı. Katılımcılar altı günlük yoğun bir tedavi programına katıldı. Bu program yalnızca EMDR’den oluşmuyordu; EMDR seanslarına ek olarak uzamış maruz bırakma, psiko-eğitim ve fiziksel aktivite oturumları da vardı.

Bu ayrım önemlidir. Çünkü çalışmanın sonuçlarını “tek başına EMDR tüm iyileşmeyi sağladı” şeklinde yorumlamak bilimsel olarak fazla güçlü olur. Daha doğru yorum şudur:

Yoğun bir travma tedavi programı içinde, EMDR seanslarında travmatik anıların duygusal yoğunluğundaki azalma, TSSB belirtilerindeki azalmayla ilişkili bulunmuştur.

Araştırmacılar EMDR seanslarının başında ve sonunda travmatik anıların SUD puanlarını kaydetti. Böylece duygusal yoğunluktaki değişim ile tedavi sonrasındaki belirti değişimi arasında ilişki olup olmadığı incelendi.

Duygusal Yoğunluk Azaldığında Ne Değişir?

Çalışmanın bulgularına göre, EMDR seansları sırasında travmatik anıların duygusal yoğunluğunda daha fazla azalma yaşayan kişilerde, TSSB belirtilerindeki düşüş de daha güçlüydü.

Başka bir deyişle, anıya eşlik eden rahatsızlık düzeyinin azalması, tedavi sonucuyla ilişkili önemli bir gösterge olarak öne çıktı.

Bu bulgu EMDR’nin klinik mantığıyla uyumludur. EMDR’de amaç, travmatik anının kişide yarattığı duygusal ve bedensel yükü azaltmak, anının geçmişte yaşanmış bir olay olarak daha işlenmiş ve yönetilebilir hale gelmesine yardımcı olmaktır.

Ancak duygusal yoğunluğun azalması tek başına tüm iyileşmeyi açıklamaz. TSSB tedavisinde güvenli terapötik ilişki, doğru değerlendirme, uygun teknik seçimi, hazırlık aşaması, eşlik eden belirtiler ve kişinin yaşam koşulları da önemlidir.

SUD Puanının Düşmesi Ne Anlama Gelir?

Bir travmatik anıya verilen SUD puanının düşmesi, kişinin o anıyla kurduğu ilişkinin değişmeye başladığını gösterebilir.

Örneğin kişi başlangıçta bir anıyı düşündüğünde 9 düzeyinde rahatsızlık hissederken, süreç içinde bu rahatsızlık 3’e ya da 2’ye düşebilir. Bu, anının tamamen silindiği anlamına gelmez. Daha çok, anının bugünkü sinir sistemi üzerindeki yükünün azaldığını düşündürebilir.

Danışan açısından bu bazen şöyle deneyimlenebilir:

“Anı hâlâ var ama artık daha uzakta.”
“Bedenim eskisi kadar alarma geçmiyor.”
“Bunu hatırlayınca tamamen dağılmıyorum.”
“Geçmişte olduğunu daha iyi hissediyorum.”
“Artık kendimi daha fazla bugünde tutabiliyorum.”

Bu tür değişimler, travmatik anının yeniden işlenme sürecinde önemli olabilir.

EMDR Sürecinde Küçük Hafiflemeler Neden Önemlidir?

Travma çalışmasında iyileşme her zaman dramatik ve bir anda olan bir şey değildir. Bazen küçük değişimler klinik olarak çok anlamlıdır.

Bir anının eskisi kadar canlı görünmemesi.
Bedensel gerginliğin azalması.
Duygunun yoğunluğunun düşmesi.
Anıdan sonra toparlanmanın kolaylaşması.
Kişinin kendini daha fazla bugünde hissedebilmesi.
Olaya dair inancın değişmeye başlaması.

Bu değişimler bazen danışan tarafından “küçük” gibi görülebilir. Ancak travmatik anılarla çalışırken, sinir sisteminin daha az alarm vermeye başlaması önemli bir ilerlemedir.

İyileşme, her zaman “artık hiçbir şey hissetmiyorum” demek değildir. Bazen “hissediyorum ama artık beni bütünüyle ele geçirmiyor” demektir.

Travmatik Anılarla Çalışırken Nelere Dikkat Edilmeli?

Travmatik anılarla çalışmak hassas bir süreçtir. EMDR terapisi mutlaka bu alanda eğitimli bir uzman tarafından uygulanmalıdır.

Dikkat edilmesi gereken bazı noktalar şunlardır:

Kişinin güvenliği ve stabilizasyonu değerlendirilmelidir.
Travmatik anıya çok hızlı girilmemelidir.
Dissosiyatif belirtiler varsa dikkatli çalışılmalıdır.
Kişinin seans sonrası nasıl düzenlendiği takip edilmelidir.
Hedef anılar dikkatle seçilmelidir.
Terapi süreci kişinin hızına ve dayanıklılığına göre ilerlemelidir.
EMDR, gerekli durumlarda diğer psikoterapi ve psikiyatrik desteklerle birlikte düşünülmelidir.

Bu süreçte amaç kişinin geçmişi yeniden yaşaması değil; geçmişin bugünkü etkisini daha güvenli bir şekilde işlemesidir.

EMDR Her Travma İçin Uygun mudur?

EMDR, travma sonrası stres belirtileri için güçlü kanıt desteğine sahip travma odaklı yaklaşımlardan biridir. American Psychological Association, EMDR’yi TSSB tedavisinde kullanılan psikoterapi yaklaşımları arasında ele alır.

Ancak bu, her kişi için aynı hızda ya da aynı biçimde uygulanacağı anlamına gelmez. Özellikle karmaşık travma, dissosiyatif belirtiler, yoğun duygu düzenleme güçlüğü, kendine zarar verme riski, aktif madde kullanımı ya da ağır kriz durumlarında önce güvenlik ve stabilizasyon çalışmaları gerekebilir.

Bazı kişiler için EMDR doğrudan hedef anılarla çalışmaya geçebilirken, bazı kişilerde hazırlık aşaması daha uzun sürebilir. Terapistin kişinin klinik durumunu, yaşam koşullarını, destek sistemini ve risk alanlarını dikkatle değerlendirmesi gerekir.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?

Aşağıdaki durumlarda bir ruh sağlığı uzmanından destek almak önemlidir:

Travmatik anılar istemsiz biçimde zihne geliyorsa.
Kabuslar ya da uyku sorunları devam ediyorsa.
Belirli sesler, kokular, yerler ya da ilişkisel durumlar yoğun biçimde tetikliyorsa.
Kişi travmayı hatırlatan durumlardan sürekli kaçınıyorsa.
Bedensel alarm, panik, donakalma ya da öfke patlamaları yaşanıyorsa.
Günlük işlevsellik, ilişkiler veya iş yaşamı etkileniyorsa.
Kişi kendini güvende hissetmekte zorlanıyorsa.
Kendine zarar verme düşünceleri varsa.

Travma belirtileri kişinin yaşamını belirgin biçimde etkiliyorsa destek almak önemlidir. EMDR düşünülecekse, terapistin EMDR eğitimi almış olması ve travma, dissosiyasyon ve risk değerlendirmesi konusunda deneyimli olması gerekir.

EMDR sürecinin genel işleyişi, hangi durumlarda değerlendirilebileceği ve terapi sürecinin nasıl ilerlediği hakkında daha kapsamlı bilgi için EMDR Terapisi sayfasını inceleyebilirsiniz.

EMDR Anıları Siler mi? Anı Silinmez, Yükü Değişebilir

EMDR travmatik anıları silmez. Ancak travmatik anının bugünkü yaşamda yarattığı duygusal ve bedensel yükün azalmasına yardımcı olabilir.

2025 yılında yayımlanan çalışma, EMDR seansları sırasında travmatik anıların duygusal yoğunluğundaki azalmanın TSSB belirtilerindeki düşüşle ilişkili olduğunu göstermiştir. Ancak çalışma yoğun bir tedavi programı içinde yapıldığı için, sonuçlar dikkatli yorumlanmalıdır.

Bu bulgu yine de klinik açıdan önemlidir: Travmatik anının yarattığı rahatsızlık azaldığında, kişi geçmişi artık bugünün içinde aynı güçle taşımayabilir.

İyileşme, travmayı unutmak değil; travmanın bugünkü yaşam üzerindeki ağırlığını azaltmaktır.

Okuyucu İçin Not

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Tanı, tedavi ya da terapi önerisi yerine geçmez. Travma sonrası stres belirtileri, yoğun kaygı, dissosiyatif belirtiler, kendine zarar verme düşünceleri ya da işlevsellik kaybı yaşıyorsanız bir ruh sağlığı uzmanından bireysel değerlendirme almanız önemlidir.

Kaynak: The relationship between changes in emotional intensity and treatment outcome in PTSD patients in EMDR therapy.

EMDR Anıları Siler mi? yazısı ilk önce Tuğçe Turanlar üzerinde ortaya çıktı.

1966 yılında psikiyatrist Viktor Rakoff’un yayımladığı bir makale, Holokost sonrası nesilde görülen ağır psikiyatrik semptomları tanımladı ve şu çarpıcı cümleyi yazdı:

“Anne-babalar dışarıdan bakıldığında sağlam görünse de, çocukları sanki o cehennemi kendileri yaşamış gibi derin bir bozulma gösteriyorlar.”

Bu gözlemler başta kuşkuyla karşılansa da, sonraki yıllarda yapılan çalışmalar Holokost, savaş, göç, toplu şiddet veya çocukluk çağı istismarı gibi büyük travmalara maruz kalan ailelerin çocuklarında benzer belirtilerin tekrarlandığını gösterdi. Araştırmacılar;

Aileyle aşırı özdeşleşme ve sınırların silikleşmesi,

Kendi yaşantılarını önemsiz görme,

Sürekli felaket beklentisi,

Kaygı bozuklukları, suçluluk, travmatik rüyalar, ilişkilerde zorlanma
gibi semptomların, travmayı doğrudan yaşamamış kuşaklarda bile sıklıkla gözlendiğini ortaya koydu.

Zamanla yüzlerce vaka ve bilimsel araştırma, kuşaklararası travmanın yalnızca bireysel değil, toplumsal bir gerçeklik olduğunu gösterdi.

Psikodinamik ve Davranışsal Aktarım Mekanizmaları

Başlangıçta kuşaklararası travmanın biyolojik izahı yoktu. Psikologlar ve psikiyatrlar, travmanın kuşaklara aktarımını öncelikle psikodinamik süreçlerle açıklamaya başladılar.

Ebeveynin işleyemediği, konuşamadığı ya da bastırdığı acı, korku, yas ve suçluluk duyguları, aile içinde çoğunlukla sözsüz ve bilinçdışı yollarla çocuklara geçiyordu. Çocuklar, ebeveynlerinin “sırlı” travmatik yüklerini adeta kendi kimliklerinin bir parçası gibi taşımaya başlıyorlardı.

Aşırı koruyucu veya kaygılı ebeveyn, çocuğun özgüvenini ve bağımsızlığını zedeliyordu.

Duyguların tabu olması, ailede sessizlik ve duygusal mesafe yaratıyor, çocuklarda yalnızlık ve anlaşılmama hissini artırıyordu.

Kimlik karmaşası ve değersizlik, özellikle çocuğun ailede yaşanan büyük acıların gölgesinde kendini önemsiz hissetmesine yol açıyordu.

Barocas’ın ortaya koyduğu “container” (taşıyıcı) kavramı, çocukların ebeveynin başa çıkamadığı duyguları bilinçdışında taşıyarak nesiller arası bir ruhsal miras oluşturduğunu öne sürüyordu. Bu durum, sadece bireysel değil, ailevi ve toplumsal ilişkileri de şekillendiriyordu.

Hayvan Deneyleri: Anne Bakımının ve Erken Çevrenin Rolü

Kuşaklararası travmanın biyolojik ve epigenetik yönleri, özellikle laboratuvar hayvanlarıyla yapılan deneylerde gözler önüne serildi.
Kanadalı bilim insanı Michael Meaney ve ekibinin fareler üzerinde yaptığı araştırmalarda, anne farelerin yavrularına gösterdiği bakım düzeyi hayati öneme sahipti.

Yüksek bakım gören yavrular, yetişkin olduklarında daha düşük kaygı, yüksek stres dayanıklılığı ve daha sağlıklı sosyal davranışlar gösteriyordu.

Düşük bakım görenler ise hayatları boyunca artmış kaygı ve stres hassasiyeti taşıyordu.

Bunların en çarpıcı yanı, bu değişikliklerin yavruların DNA’sında değil, epigenetik işaretlerde (ör. DNA metilasyonu) ortaya çıkmasıydı. Ayrıca, bu yavrular kendi yavrularına da benzer şekilde davranıyor ve stres hassasiyeti nesiller boyu devam ediyordu. Hatta, çapraz-annelik deneylerinde, düşük bakım gören bir yavruyu yüksek bakım gösteren bir anneye verdiğinizde, epigenetik izlerin ve davranışın değiştiği görülüyordu.

Bu bulgular, çevresel deneyimlerin biyolojimizde kalıcı izler bırakabildiğini ve bu izlerin kuşaklar boyunca aktarılabildiğini gösterdi.

Büyük Travmaların Biyolojik İzleri

İnsanlarda yapılan araştırmalar, toplumsal felaketler, savaş, göç, istismar gibi büyük travmaların sadece psikolojik değil, biyolojik izler de bırakabildiğini kanıtladı.

Örneğin;

Holokost’tan kurtulan annelerin çocuklarında, stres hormonlarını (kortizol) düzenleyen genlerin epigenetik yapısında değişiklikler (özellikle NR3C1 geninde metilasyon farklılıkları) bulundu.

Vietnam gazilerinin çocuklarında, babalarının travmatik deneyimleriyle bağlantılı olarak kaygı ve depresyon belirtileri tespit edildi.

Ruanda, Kamboçya ve Tutsi soykırımı sonrası nesillerde, annelerin hamilelik sırasında yaşadığı stresin çocukların psikolojisini ve biyolojisini şekillendirdiği görüldü.

1944-45 Hollanda Açlığı sırasında anne karnında olan bebekler, yetişkin olduklarında ve onların çocuklarında dahi diyabet, obezite ve psikiyatrik sorunlarda artış gözlendi.

Bu bulguların ortak noktası; travmanın epigenetik mekanizmalar yoluyla, yani DNA dizilimi değişmeden genlerin çalışma biçiminin değişmesiyle, nesiller boyunca aktarılabildiğidir.

Anne ve Babanın Travma Aktarımındaki Farklı Rolleri

Araştırmalar, travmanın çocuklara aktarımında annenin ve babanın etkilerinin farklı olabileceğini gösteriyor.

Annenin hamilelikte yaşadığı travma, fetüs üzerinde doğrudan ve kalıcı etkiler yaratabiliyor. Anne karnındaki bebek, annenin stres hormonlarına maruz kalıyor; bu durum, bebeğin stres sisteminin gelişimini ve ruhsal dayanıklılığını şekillendiriyor.

Baba ise, özellikle ergenlik sonrasında yaşadığı travmalarla sperm hücrelerinde epigenetik değişikliklere yol açabiliyor. Hayvan deneylerinde, stresli ortama maruz bırakılan erkeklerin yavrularında da benzer biyolojik ve davranışsal değişiklikler ortaya çıkıyor.

Kısacası; travma mirası hem anne hem babadan, ama farklı yollarla gelebiliyor.
Bunun yanında, travmanın aktarımında annenin yaşı, stresin tipi, çocuğun cinsiyeti ve travmanın ne zaman yaşandığı gibi birçok değişken de etkili olabiliyor.

Epigenetik Değişiklikler Geri Döndürülebilir mi?

Belki de en umut veren bulgu, epigenetik değişikliklerin “kader” olmadığı, çevresel ve psikososyal müdahalelerle değiştirilebileceğidir.

Farelerde, düşük bakım gören yavrular sosyal açıdan zengin ortamlara alındığında, epigenetik ve davranışsal izler olumluya dönebiliyor.

İnsanlarda ise; destekleyici aile ortamı, sevgi, psikoterapi, sosyal destek gibi olumlu faktörler, travmanın etkilerini hafifletebiliyor ve hatta bazı epigenetik izlerin silinmesine yol açabiliyor.

Bu bulgular, travmanın aktarımının zorunlu olmadığını, iyileşme ve direnç gibi olumlu özelliklerin de kuşaklar boyunca aktarılabileceğini gösteriyor.

Toplumsal ve Kültürel Aktarım: Kolektif Hafızadan Biyolojiye

Kuşaklararası travma sadece bireysel ya da aile içi bir mesele değildir; aynı zamanda toplumsal ve kültürel boyutu da vardır.

Amerikan yerlileri, Afro-Amerikan toplulukları, Aborjinler, Filistinliler ve Yugoslavya’daki savaş mağdurları gibi toplumlarda; kölelik, soykırım, sürgün ve savaş gibi toplumsal travmalar nesiller boyunca hem kimlik arayışına hem de ruhsal hastalıklara neden olabiliyor.

Kültürel hafıza, toplumsal dayanışma, nesiller boyu aktarılan hikâyeler ve toplumsal yas tutma biçimleri de psikolojik mirası şekillendiriyor.

Psikodinamik ve Epigenetik Aktarımın Kesişim Noktası

Sonuçta, travmanın kuşaklararası aktarımı psikodinamik (aile içi, ilişkisel, duygusal) ve epigenetik (biyolojik, kalıtsal) yollarla gerçekleşiyor.
Çocuklar, ebeveynlerinin işleyemediği duyguların yanı sıra, biyolojik izleri de taşırken; toplumsal travmalar, bu bireysel yükü daha da derinleştiriyor.

Tüm bu bilimsel bulgular, travmanın bir “kaçınılmaz kader” olmadığını ve hem biyolojik hem de psikolojik olarak iyileşmenin nesiller boyunca mümkün olabileceğini gösteriyor.

Kuşaklararası travma, bilim insanlarıyla ruh sağlığı çalışanlarının çözmeye çalıştığı karmaşık ama umut dolu bir alan. Artık biliyoruz ki; iyileşme, sevgi, direnç ve sağlıklı ilişkiler de tıpkı travma gibi aktarılabilir. Geçmişin yükleriyle birlikte, geleceğe umut ve güç bırakmak da mümkün.

Klinik Psikolog Tuğçe Turanlar

Kaynakça

• Yehuda, R., & Lehrner, A. (2018). Intergenerational transmission of trauma effects: putative role of epigenetic mechanisms. World Psychiatry, 17(3), 243-257.

• Meaney, M. J., et al. (1980-2020). Epigenetics and the biological basis of parental care and stress responses.

• Perroud, N., et al. (2014). The Tutsi genocide and transgenerational transmission of maternal stress: epigenetics and biology of the HPA axis. World J Biol Psychiatry, 15:334-45.

• Field, N. P., Muong, S., Sochanvimean, V. (2013). Parental styles in the intergenerational transmission of trauma stemming from the Khmer Rouge regime in Cambodia. Am J Orthopsychiatry, 83:483-94.

Kuşaklararası Travma Aktarımı yazısı ilk önce Tuğçe Turanlar üzerinde ortaya çıktı.

Travmanın Doğası ve Etkileri

Travma, yalnızca zihinsel bir deneyim değildir. Bedenimizde de derin izler bırakır. Dr. Bessel van der Kolk’un The Body Keeps the Score kitabında belirttiği gibi, travmatik anılar beynimizin normal işleyişini kesintiye uğratır ve sinir sistemimizi etkiler. Bu etkiler, güvenlik hissimizi bozarak “geçmişte sıkışıp kalmış” gibi hissetmemize neden olur.

Travma terapisi, bu anıları tekrar tekrar konuşarak acıyı derinleştirmez. Bunun yerine, bu anılar üzerinde çalışarak onların üzerimizdeki kontrolünü azaltmayı ve daha dengeli bir yaşam sürdürmeyi hedefler.

Dayanıklılık Penceresi: Güvende Hissetmek

Travma terapisi sırasında, bireyin “dayanıklılık penceresi” içinde çalışması büyük önem taşır. Bu kavram, Dr. Dan Siegel tarafından geliştirilmiş ve kişinin duygusal olarak dengede kalabileceği, zor duygularla başa çıkabileceği alanı ifade eder. Terapistler, bireyin bu pencere içinde kalmasına yardımcı olarak, terapi sürecinin yeniden travmatize edici olmasını önler.

Dayanıklılık penceresi içinde kalan birey:

• Zorlayıcı duygularla başa çıkabilir.
• Anda kalmayı başarabilir.
• Duygusal dengesini yeniden kazanabilir.

Travmanın Bedensel Boyutu

Travma yalnızca zihnimizde değil, bedenimizde de yaşar. Peter Levine’nin geliştirdiği Somatik Deneyimleme yöntemi, bedenimizde depolanan travma izlerini anlamaya ve serbest bırakmaya odaklanır. Bu süreçte, bedenimizdeki travmatik enerjiyi fark eder ve yönetmeyi öğreniriz.

Aynı şekilde, EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme) yöntemi de travmatik anıların işlenmesine olanak tanır. Bu yöntem sayesinde, geçmişte “kilitli” kalan travmatik anılarımızı güvenli bir şekilde yeniden işler ve üzerimizdeki etkilerini azaltırız.

Parça Çalışması: Kendimizi Tanımak

Travma terapisi, bireyin içsel dünyasını keşfetmesine de yardımcı olur. Richard Schwartz’ın İçsel Aile Sistemi Terapisi yaklaşımında, bireyin içindeki farklı parçaların travmatik deneyimlere karşı savunma mekanizması geliştirdiği vurgulanır. Bu parçalar, çoğu zaman korku, öfke veya korunma duygularını taşır.

Terapide bu parçalarla savaşmak yerine, onları anlamak ve kabul etmek hedeflenir. Bu sayede, kendi içsel bütünlüğümüzü yeniden inşa ederiz.

Çift Farkındalık: Geçmiş ve Şimdi Arasında Dengede Kalmak

Travma terapisi, bireyin bir yandan geçmişteki anıları işlerken diğer yandan şu anda güvende olduğunun farkında olmasını sağlar. Çift farkındalık yaklaşımı, bireyin:

• Travmatik anıları yeniden işlerken bunaltıcı hissetmesini önler.
• Anda kalma becerisini geliştirir.
• Güvenli bir alan yaratarak iyileşme sürecine destek olur.

Travma Terapisinin Nihai Amacı

Travma terapisi, kırılmış olanı düzeltmekle ilgili değildir. Aksine, bireyin kendi gücünü keşfetmesine ve yaşamına daha anlamlı bir şekilde devam etmesine olanak tanır. Travmanın bozduğu yönleri yeniden inşa etmek, içsel bütünlüğü sağlamak ve şefkatle kendimize yaklaşmak, bu sürecin sunduğu en kıymetli hediyelerdir.

Travma terapisi sayesinde, geçmişin ağırlığından kurtularak kendimizle ve hayatımızla yeniden bağ kurabiliriz.

Klinik Psikolog Tuğçe Turanlar

Online psikolojik danışmanlık randevusu almak için yulepsikoloji@gmail.com adresine mail atabilir ya da 0532 053 3992 whatsapp üzerinden mesaj atarak iletişime geçebilirsiniz.

Kaynaklar

• Levine, P. A., & Frederick, A. (2015). Kaplanı uyandırmak: Travmayı iyileştirmek (Z. Yalçınkaya, Çev.). İstanbul: Butik Yayıncılık.
• Shapiro, F. (2017). EMDR: Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme (3. baskı). İstanbul: Okuyan Us Yayınları.
• Siegel, D. J. (1999). Gelişen Zihin: İlişkiler ve Beynin Kim Olduğumuzu Şekillendirmesi (Çev. İ. Y. Altınışık). İstanbul: Alfa Yayınları.
• Van der Kolk, B. A. (2019). Beden kayıt tutar: Beyin, zihin ve bedenin travmayı iyileştirmesi (A. Aydoğan, Çev.). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
• Schwartz, R. C. (1995). İçsel Aile Sistemleri Terapisi (Çev. İ. Y. Altınışık). İstanbul: Alfa Yayınları.

Travma Terapisi: Gerçek Nedir? yazısı ilk önce Tuğçe Turanlar üzerinde ortaya çıktı.

Aleksitimi Nedir?

Aleksitimi, kişinin duygularını tanımakta ve söze dökmekte zorlanması anlamına gelir. Aleksitimi yaşayan kişiler çoğu zaman “Ne hissettiğimi bilmiyorum”, “İçimde bir sıkıntı var ama adını koyamıyorum” ya da “Duygularımı anlatmakta zorlanıyorum” diyebilir.

Bu kişiler duygularını bedensel belirtiler üzerinden fark edebilir. Örneğin kaygıyı “midemde sıkışma”, öfkeyi “baş ağrısı”, üzüntüyü “yorgunluk” gibi yaşayabilir. Duygunun kendisi yerine bedenin verdiği tepki daha görünür hale gelir.

Aleksitimi bir duygu yokluğu değildir. Kişi duygusuz değildir; aksine yoğun duygular yaşayabilir. Ancak bu duyguları tanımak, ayırt etmek ve ifade etmek zor gelir.

Ne Hissettiğini Bilememek İlişkileri Nasıl Etkiler?

Duyguları adlandıramamak ilişkilerde yanlış anlaşılmalara yol açar. Kişi kırıldığını fark edemediği için uzaklaşabilir. Öfkelendiğini anlayamadığı için susabilir ya da bir anda sert tepki verebilir. Üzüntüsünü anlatamadığı için partneri tarafından ilgisiz, soğuk ya da mesafeli algılanabilir.

İlişkilerde duygular yalnızca kişinin iç dünyasında kalmaz; iletişimin de parçası olur. “Ben şu anda incindim”, “kaygılandım”, “kendimi yalnız hissettim” diyememek, karşı tarafın ne olduğunu anlamasını zorlaştırır. Bu durumda ilişki içinde mesafe, kırgınlık ve tekrar eden çatışmalar oluşur.

Bazı kişiler için duyguları konuşmak zayıflık gibi gelir. Bazıları ise çocuklukta duygularını ifade ettiğinde anlaşılmamış, küçümsenmiş ya da susturulmuştur. Böyle bir geçmişte kişi zamanla duygularını bastırmayı, yok saymayı ya da yalnızca bedensel belirtiler üzerinden yaşamayı öğrenir.

Aleksitimi ve Kendini Anlamak

Kendini anlamak, yalnızca ne düşündüğünü bilmek değildir. İnsan bazen düşüncelerini çok iyi anlatır ama duygusuna temas etmekte zorlanır. “Mantıken biliyorum ama içimde ne oluyor anlamıyorum” cümlesi bu ayrımı iyi anlatır.

İçgörü, kişinin kendi duygu, düşünce ve davranış örüntülerini daha derin bir yerden fark etmesidir. Aleksitimide ise bu farkındalığın duygusal kısmı zayıflar. Kişi ne yaşadığını anlatır, ama yaşananın kendisinde nasıl bir duygu uyandırdığını seçmekte zorlanır.

Duyguları Tanımak Nasıl Gelişir?

Duyguları tanımak öğrenilen ve zamanla gelişen bir beceridir. Bunun için önce bedendeki sinyalleri fark etmek gerekir. “Göğsüm sıkışıyor”, “boğazım düğümleniyor”, “omuzlarım geriliyor” gibi işaretler, çoğu zaman bir duygunun bedendeki izidir.

Sonra bu bedensel duyumlara eşlik eden düşünceler ve durumlar incelenir. “Bu sıkışma ne zaman geliyor?”, “Kimin yanında artıyor?”, “Hangi konuşmadan sonra belirginleşiyor?” gibi sorular duyguyu anlamaya yardım eder.

Terapi sürecinde de kişi duygularını daha yakından tanımaya başlar. Amaç kişiyi zorla duygusal olmaya itmek değildir. Daha çok, bedensel duyumlar, düşünceler, ilişkiler ve tekrar eden tepkiler arasında bağ kurarak iç dünyayı daha anlaşılır hale getirmektir.

Ne hissettiğini bilememek, kişinin duygusuz olduğu anlamına gelmez. Çoğu zaman duygu vardır; sadece adı henüz bulunmamıştır. Aleksitimiyi anlamak, kişinin kendisiyle ve ilişkileriyle kurduğu bağı daha dikkatli değerlendirmesi için önemli bir başlangıçtır.

Ek Kaynak: Aleksitimi kavramı, duygusal farkındalık ve duyguları tanıma güçlüğü hakkında daha ayrıntılı bilgi için Hogeveen ve arkadaşlarının Alexithymia başlıklı derleme makalesini okuyabilirsiniz.

Ne Hissettiğini Bilememek: Aleksitimi Nedir? yazısı ilk önce Tuğçe Turanlar üzerinde ortaya çıktı.

Belirtiler ve Davranışlar

• Başkalarına karşı sürekli bir güvensizlik ve şüphe hali
• İlişkilerde kontrolcü ve manipülatif davranışlar sergileme
• Geçmişte yaşanan travmatik deneyimlere bağlı olarak tetiklenen yoğun öfke ve öfke patlamaları
• Kendini sürekli savunma ve koruma ihtiyacı
• Yakın ilişkilerden kaçınma veya ilişkilerde duygusal mesafe koyma

Nedenleri

Kuşkuculuk şemasının kökeninde genellikle çocukluk döneminde yaşanan travmatik deneyimler, ihmal, fiziksel veya duygusal istismar, ebeveynlerin sürekli eleştirileri veya tutarsız davranışları yer alır. Bu tür deneyimler, çocuğun başkalarına güven duymasını engeller ve yetişkinlikte de devam eden bir güvensizlik hali oluşturur.

Bilimsel Dayanaklar

1. Travmatik Deneyimler ve Şema Gelişimi: Araştırmalar, çocukluk döneminde yaşanan travmatik deneyimlerin kuşkuculuk şemasının gelişiminde önemli bir rol oynadığını göstermektedir (Cloitre, Cohen, & Koenen, 2006). Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) olan bireylerde kuşkuculuk ve güvensizlik duygularının yaygın olduğu bulunmuştur (van der Kolk, 2005).
2. Bağlanma Teorisi: Bağlanma teorisi, erken çocukluk döneminde güvenli bağlanma ilişkileri kuramayan bireylerin ileriki yaşamlarında güvensizlik ve kuşkuculuk eğilimleri gösterebileceğini öne sürer (Bowlby, 1988). Güvensiz bağlanma stilleri, kuşkuculuk şemasının oluşumunda önemli bir faktördür (Mikulincer & Shaver, 2007).
3. Bilişsel Şema Teorisi: Young’un bilişsel şema teorisine göre, kuşkuculuk şeması, çocukluk döneminde yaşanan ihmal ve istismarın bir sonucu olarak gelişir ve bu şema, bireyin bilişsel yapılarında derinlemesine yerleşir (Young, Klosko, & Weishaar, 2003). Bu şemalar, bireyin dünyayı nasıl algıladığını ve nasıl davrandığını etkiler.

Tedavi Yaklaşımları

Kuşkuculuk şemasının tedavisinde en etkili yaklaşımlar arasında şema terapisi, bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve travma odaklı terapiler (EMDR) yer alır.

• Şema Terapisi: Şema terapisi, bireyin olumsuz şemalarını ve bu şemaların altında yatan kökenlerini anlamasına ve değiştirmesine yardımcı olur (Young et al., 2003).
• Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT): BDT, bireyin olumsuz düşünce kalıplarını ve inançlarını yeniden yapılandırmasına yardımcı olur (Beck, 2011).
• EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme): EMDR, travmatik anıların işlenmesine ve bireyin bu anılarla ilgili duygusal tepkilerini azaltmasına yardımcı olur (Shapiro, 2018).

Kuşkuculuk şeması, bireyin yaşam kalitesini ve ilişkilerini olumsuz etkileyen önemli bir psikolojik yapıdır. Bu şemayı anlamak ve tedavi etmek, bireyin daha sağlıklı ve güvenli ilişkiler kurmasına yardımcı olabilir.

Klinik Psikolog Tuğçe Turanlar

Yule Psikoloji

Referanslar

• Beck, J. S. (2011). Cognitive behavior therapy: Basics and beyond. Guilford Press.
• Bowlby, J. (1988). A secure base: Parent-child attachment and healthy human development. Basic Books.
• Cloitre, M., Cohen, L. R., & Koenen, K. C. (2006). Treating survivors of childhood abuse: Psychotherapy for the interrupted life. Guilford Press.
• Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2007). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change. Guilford Press.
• Shapiro, F. (2018). Eye movement desensitization and reprocessing (EMDR) therapy: Basic principles, protocols, and procedures. Guilford Publications.
• van der Kolk, B. A. (2005). Developmental trauma disorder: Toward a rational diagnosis for children with complex trauma histories. Psychiatric Annals, 35(5), 401-408.
• Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner’s guide. Guilford Press.

Kuşkuculuk  Şeması yazısı ilk önce Tuğçe Turanlar üzerinde ortaya çıktı.

Dopamin; motivasyon, öğrenme, ödül beklentisi, dikkat, hareket ve alışkanlık oluşumunda rol oynayan önemli bir nörotransmitterdir. Bu yüzden “dopamin detoksu” ifadesini kelimesi kelimesine anlamak doğru değildir. İnsan dopamini tamamen durduramaz; zaten böyle bir şey sağlıklı da değildir. Buradaki asıl mesele, dopamini yok etmek değil, sürekli ve hızlı uyarıcılarla kurulan ilişkiyi fark etmektir.

Dopamin Detoksu Nedir?

Dopamin detoksu denilen uygulama, genellikle kısa süreli haz ve hızlı ödül sağlayan davranışlara ara vermek anlamında kullanılır. Sosyal medyayı sürekli kontrol etmek, saatlerce video izlemek, oyun oynamak, dürtüsel alışveriş yapmak, sık sık atıştırmak ya da bildirimlere hemen bakmak bu davranışlara örnek olabilir.

Bu tür alışkanlıklar her zaman sorunlu değildir. Sorun, kişinin bu davranışları kontrol etmekte zorlanması, başka şeylere odaklanamaması ya da sıkıntı, boşluk ve kaygı hissettiği her an hızlı bir uyarana yönelmesiyle başlar.

Bu nedenle dopamin detoksu, “bir süre hiçbir şeyden keyif almamak” değildir. Daha doğru ifade, kişinin dikkatini sürekli bölen ve kısa vadeli rahatlama sağlayan alışkanlıklarla arasına bilinçli bir mesafe koymasıdır.

Dopamin Detoksu Beyni Sıfırlar mı?

Dopamin detoksu beynin ödül sistemini birkaç saat ya da birkaç gün içinde sıfırlamaz. Bu tür bir iddia bilimsel olarak fazla basitleştiricidir. Bağımlılık ve alışkanlık döngüleri, yalnızca dopaminle açıklanmaz; öğrenme, hafıza, stres, duygu düzenleme, çevresel ipuçları ve tekrar eden davranış örüntüleri de bu sürecin parçasıdır. Hyman, Malenka ve Nestler bağımlılık süreçlerinde ödülle ilişkili öğrenme ve hafıza mekanizmalarının önemli rol oynadığını vurgular.

Yani mesele yalnızca “dopamin fazla, o yüzden uzak durmalıyım” değildir. Daha çok, beynin hangi davranışları ödül olarak öğrendiğini, hangi durumlarda bu davranışlara yöneldiğini ve bu döngünün kişinin hayatında nasıl yer kapladığını anlamaktır.

Hızlı Uyaranlarla İlişkiyi Düzenlemek

Dopamin detoksu yerine “uyaran düzenleme” ya da “dürtüsel alışkanlıklarla mesafe kurma” demek daha doğru olur. Örneğin kişi belirli saatlerde telefonu başka bir odada bırakabilir, sosyal medya kullanımını sınırlayabilir, bildirimleri kapatabilir, uzun süreli dikkat gerektiren etkinliklere yer açabilir ya da sıkıntı hissettiği anda otomatik olarak ekrana yönelip yönelmediğini fark edebilir.

Burada amaç hazdan tamamen uzaklaşmak değildir. Amaç, kısa süreli rahatlama sağlayan davranışların kişinin dikkatini, ilişkilerini, üretkenliğini ya da ruhsal dengesini nasıl etkilediğini görmektir.

Dopamin detoksu bu haliyle bilimsel bir tedavi yöntemi olarak değil, bazı alışkanlıkları fark etmek ve sınırlandırmak için kullanılan popüler bir kavram olarak ele alınmalıdır. Eğer sosyal medya, oyun, alışveriş, madde kullanımı ya da başka bir davranış kişinin günlük işlevselliğini belirgin biçimde etkiliyorsa, bunu yalnızca “detoks” ile çözmeye çalışmak yeterli değildir. Bu durumda profesyonel destek almak daha uygun olur.

Ek Kaynak: Dopamin detoksu kavramının bilimsel olarak nasıl yanlış anlaşılabildiği hakkında ek bilgi için Harvard Health’in Dopamine fasting: Misunderstanding science spawns a maladaptive fad yazısı inceleyebilirsiniz.

Dopamin Detoksu Nedir? Gerçekten İşe Yarar mı? yazısı ilk önce Tuğçe Turanlar üzerinde ortaya çıktı.

Dopamin Nedir? Motivasyon, Ödül Sistemi ve Alışkanlıklar yazısı ilk önce Tuğçe Turanlar üzerinde ortaya çıktı.

Travma Bağının Nedenleri

Duygusal Bağımlılık

Duygusal bağımlılık, bireyin kendini değerli hissetmek için sürekli olarak bir başkasının onayına ve sevgisine ihtiyaç duymasıdır. Bu durum, kişinin kendine olan güvenini ve bağımsızlığını zayıflatır.

Çocukluk döneminde ihmal ya da duygusal istismar yaşamış bireyler, yetişkinliklerinde de bu tür ilişkileri tekrarlama eğiliminde olurlar.

İstismar Döngüsü

İstismar döngüsü, istismarcının kurbanı üzerinde sürekli olarak kontrol ve güç kullanmasını içerir. Bu döngü genellikle üç aşamadan oluşur: balayı dönemi, gerilim birikimi ve patlama.

Bu döngü, kurbanın kendini suçlu hissetmesine ve istismarcının davranışlarını haklı görmesine neden olur. Balayı dönemi, istismarcının affedilmesine ve ilişkinin devam etmesine yol açar.

Travmatik Bağlanma

Travmatik bağlanma, bireylerin hayatlarındaki önemli kişilere, özellikle de bakım verenlere duyduğu güven ve bağlılık ihtiyacından kaynaklanır. Bu durum, travmatik olaylar sırasında bile devam edebilir.

Çocuklukta ebeveynlerinden yeterli sevgi ve güven duygusu almayan bireyler, bu eksikliği yetişkinliklerinde telafi etmeye çalışırlar ve bu yüzden istismarcı partnerlerine sıkı sıkıya bağlanırlar.

Psikolojik Manipülasyon

Psikolojik manipülasyon, bir bireyin diğerini kontrol etmek için çeşitli zihinsel ve duygusal taktikler kullanmasıdır. Gaslighting, izolasyon ve aşırı eleştiri bu taktikler arasındadır.

Manipülatif ilişkilerde kurban, manipülatörün gerçek niyetlerini göremez hale gelir ve kendine olan güvenini kaybeder. Bu durum, kurbanın ilişkiye olan bağımlılığını artırır.

Korku ve Tehditler

İstismarcılar, kurbanlarını korku ve tehditlerle kontrol altında tutarlar. Bu, fiziksel şiddet tehditleri, ekonomik bağımlılık veya sosyal izolasyon olabilir.

Kurbanlar, istismarcının tehditlerinden korktukları için ilişkiden ayrılma cesaretini gösteremezler. Bu korku, travma bağının güçlenmesine neden olur.

Sevgi ve Bağlılık Yanılgısı

Kurbanlar, istismarcının arada sırada gösterdiği sevgi ve bağlılık ifadelerini, ilişkinin devam etmesi için bir umut ışığı olarak görürler.

Travma bağı, bireylerin sağlıksız ve istismarcı ilişkilerde kalmalarına neden olan karmaşık bir olgudur. Bu bağın nedenleri arasında duygusal bağımlılık, istismar döngüsü, travmatik bağlanma, psikolojik manipülasyon, korku ve tehditler, sevgi ve bağlılık yanılgısı gibi faktörler yer almaktadır. Bu tür ilişkilerden kurtulmak ve sağlıklı bir yaşam sürdürebilmek için profesyonel yardım almak önemlidir.

Travma Bağı Neden Olur

Klinik Psikolog Tuğçe Turanlar

Yule Psikoloji – yulepsikoloji@gmail.com

Referanslar

• Carnes, P. (1997). The Betrayal Bond: Breaking Free of Exploitive Relationships. Health Communications.
• Herman, J. L. (1997). Trauma and Recovery: The Aftermath of Violence – From Domestic Abuse to Political Terror. Basic Books.
• Van der Kolk, B. A. (2014). The Body Keeps the Score: Brain, Mind, and Body in the Healing of Trauma. Viking.
• Dutton, D. G., & Painter, S. (1981). Traumatic Bonding: The Development of Emotional Attachments in Battered Women and Other Relationships of Intermittent Abuse. Victimology: An International Journal, 6(1-4), 139-155.
• Walker, L. E. (2009). The Battered Woman Syndrome. Springer Publishing Company.

Travma Bağı Neden Olur yazısı ilk önce Tuğçe Turanlar üzerinde ortaya çıktı.